هم كه به شناخت دسترسى پيدا كند ، درست قضاوت مىكند ، خواه قاضى دادگسترى باشد ، يا طبيب و يا بررسىكنندهء يك كتاب . عقل بر هيچ دل ، ستم نكند * به طمع قصد مدح و ذم نكند « 1 » محمّد قزوينى به شناخت ادبى - تاريخى رسيده بود ، به همين دليل متواضع بود ، زيرا شناخت به دانشمند قدرت و توان تأمل و انديشيدن مىدهد ، نه بىپروايى و احساساتىگرى . وقتى دكتر غنى به او مىگويد : « آرزويم اين است كه يك دوره حافظ نزد شما بخوانم ، برافروخته مىشود و مىگويد : اگر بخواهيد يك دوره حافظ با يكديگر مذاكره كنيم ، حاضرم » « 2 » و چنين مىكنند ؛ درهرصورت دانش آن خوب‌تر ز بهر بسيج * كه بدانى كه مىندانى هيچ « 3 » هركه از علم صدق جست ، ببرد * هركه از وى دها گزيد ، بمرد « 4 » كه كند به ، چو نيست يك حاذق * پير را فالج و جوان را دق « 4 » قزوينى بنا به گفتهء دكتر غنى هر شش ماه يك‌بار حافظ را دوره مىكرده است و در واقع بعد از 33 سال تحصيل علوم قديمهء « 5 » حوزه‌اى در ايران و اقامتى سى و شش‌ساله در اروپا و خواندن هزاران كتاب عربى ، فارسى و فرانسوى و تصحيح چندين متن ادبى - تاريخى و مذاكرهء يك دوره حافظ با دكتر غنى ، شروع مىكند به تصحيح حافظ . « وقتى دو سال قبل ، جناب آقاى اسماعيل مرآت وزير محترم فرهنگ از اين جانب تقاضاى طبع نسخهء نسبتا مصحح مضبوطى از ديوان خواجه فرمودند ، نگارنده با وجود اين كه لياقت و استعداد اين كار مهمّ را در خود نمىديد ، محض امتثال اوامر مطاعهء ايشان ، با كمال افتخار اين تقاضا را پذيرفت ، مشروط بر آن‌كه آقاى دكتر قاسم غنى . . . مرا در اين كار اعانت و با اينجانب در تهيّهء اين طبع و نشر مشاركت نمايند » « 6 » و ايشان هم مشاركت مىكنند ، نتيجهء اين مشاركت همين متن موجودى است كه پس از حدود پنجاه سال بلامنازع بودن ، با حافظ دكتر پرويز ناتل خانلرى مقابله شده و اكنون زيردست شماست . اعتقاد و اعتماد اهل تحقيق به محمّد قزوينى ، او را در پايگاهى از تقدّس ادبى و نقد تاريخى نشانده است كه دسترسى بدان براى همگان مقدور نيست :

--> ( 1 ) . حديقهء سنايى / ص 301 ( 2 ) . رك : به هر الفى الف‌قدى برآيد . ( 3 ) . حديقهء سنايى / ص 324 و 323 . ( 4 ) . حديقهء سنايى / ص 324 و 323 . ( 5 ) . اگر تحصيل را از 7 سالگى شروع كرده باشد . ( 6 ) . ديوان حافظ / ص لو .