شمس الدين حافظ
20
ديوان حافظ ( انتشارات زوار ) ( فارسى )
لايموت مادر صالحهء ما - كه روانش پرنور باد - ما را بزرگ كرده به حد مردان رسانيد . ديگر از بزرگوارانى كه حقّ تربيت و تعليم عظيم به گردن اين ضعيف دارند مرحوم ميرزا محمد حسين خان اصفهانى « 11 » ، متخلص به فروغى ، ملقب به ذكاء الملك پدر دانشمند معظم آقاى ميرزا محمد على خان ذكاء الملك حاليه مدّ ظله العالى است كه قريب ده دوازده سال از اوايل عهد شباب را غالب ايام و ليالى در محضر انوار ايشان كه محط رجال ادبا و شعرا و اهل ذوق آن عصر بود به سر بردم . تربيت اخلاقى بر حسب استعداد خود و ترويض « 12 » نفس سركش و قهر طبع توسن و اعتراف به جهل خود همه را كلا مديون توجهات مشفقانه و تربيت پدرانهء آن مرحوم مىباشم . در تمام اين مدّت ده دوازدهساله على سبيل الاستمرار از مصاحبت دو فرزند دانشمند آن بزرگوار آقاى ميرزا محمد على خان ذكاء الملك و آقاى ميرزا ابو الحسن خان فروغى برخوردار بودم . ابتدا من در خدمت آقاى ذكاء الملك حاليه درس فرانسه مىخواندم و ايشان پيش من درس عربى ولى به زودى بهواسطهء توافق مشرب طرفين و تجانس اخلاق و خيالات جانبين كار از تعليم و تعلم گذشته دوستى مؤكّد باطنى - كه بناى آن مانند رفاقت اغلب ابناء زمانه نه بر جلب منافع و دفع مضار ، بلكه اساس آن مانند دوستى اخوان الصفا و خلّان الوفا محض يگانگى مشرب و اتّحاد مسلك بود - بين ما برقرار و متدرجا مستحكم گشت و اميدوارم كه مادامالحيات رشتهء اين عروةالوثقاى مودّت كه نتيجهء عمر من است به حال حاليه محكم و مبرم باقى بماند . ديگر از اعاظم علما كه لطف مخصوصى دربارهء اين ضعيف داشتند مرحوم حاجى شيخ فضل اللّه نورى « 13 » بود كه وظيفهء تدريس نحو را براى دو پسر خودشان يكى آقاى آقا ضياء الدين و ديگرى آقاى ميرزا هادى به عهدهء من محول نمودند و من براى هريك از آن آقازادگان على التعاقب مدّت دو سه سالى تدريس كرده ، ايشان را بر حسب معلومات ناقصهء خود به علم مزبور آشنا ساختم . در دورهء اقامت اولى من در پاريس احيانا مكاتيب آن مرحوم به خط خودشان براى من مىرسيد كه براى يادگار آنها را نگاه داشتهام . در اوايل سنهء 1322 برادرم ميرزا احمد خان ( حاليه مفتش در اداره ماليات غير مستقيم ) كه آن وقت در لندن بود چون شوق مفرط مرا به ديدن نسخ قديمهء نادره مىدانست به من نوشت كه بد نيست تا من اينجا هستم سفرى به لندن بكنى و كتابخانهء بزرگ اينجا را تماشائى بنمائى
--> ( 11 ) . در سنهء 1325 در طهران وفات يافت . ( 12 ) . رياضت دادن . ( 13 ) . در 13 رجب سال 1327 در طهران مصلوب گرديد .