شمس الدين حافظ
14
ديوان حافظ ( انتشارات زوار ) ( فارسى )
زبان فارسى است « تاريخ عصر حافظ » ، « تاريخ تصوّف در اسلام » و يادداشتهاى روزانهء او ، بهترين گواه اين مدّعى است و بخصوص چون در فراهم آوردن منابع و امكانات تصحيح حافظ ، با مرحوم قزوينى همكارى داشته است ، شرح حال مختصرى از ايشان ، ضرورى مىنمود . 4 . كشف الابيات : در تصحيح متون ، بر مصحح واجب است كه حتّى نياز احتمالى خواننده و مراجعهكننده را پيشبينى و فهرست كند ، هيچ لزومى ندارد كه همهء آدميان تمام كتابهاى مورد نياز را بخوانند و براى روز مبادا فيشبردارى كنند ؛ اين كار ، وظيفهء محققان و مصححان است كه فهرستهاى موضوعى ، تحليلى و واژگانى و ابيات دواوين شعر را در پايان كتاب بياورند و كار جستجو را بر مراجعهكنندگان و محققان آسان كنند . بيش از 25 سال از عمر هفتاد و چهار سالهء علامه قزوينى - به تفاريق - بر سر سه مجلد تاريخ جهانگشاى عطاملك جوينى صرف شد ، حاصل اين ربع قرن كار تحقيقى ، 821 صفحه متن ، صد و شصت و يك صفحه مقدمه و 264 صفحه فهرست راهنماست ، خوانندهء نيازمند و نه متفنن آنگاه ارزش حقيقى كار مصحح را درمىيابد كه مىبيند براى 821 صفحه متن كتاب ، 264 صفحه فهرست و راهنما تهيّه شده است و تو كه مراجعه كنندهاى ، به روان پاك انسانى كه شصت سال پيش براى وقت و عمر تو - صميمانه - ارزش قائل بوده است ، درود مىفرستى . به همين دليل ، نگارندهء اين سطور ، به عنوان سپاس و اداى دين نسبت به اين مرد بزرگ ، براى حافظ مصحح ايشان ، كشفالابياتى تهيّه كرده است كه در پايان ديوان چاپ شده و يقينا مىتواند در موارد ضرورى مورد استفادهء مراجعهكننده قرار بگيرد . امّا انتخاب عين حافظ قزوينى - غنى - به قلم حسن زرينخط - و نه چاپ سربى آن براى مقابله به چند دليل بوده است : همهء خوانندگان حافظ در طول ساليان دراز ، از 1320 به اينطرف با اين حافظ و رسمالخط آن مأنوس بوده و به آن عادت كردهاند . يقينا قزوينى قبل از كليشه شدن غزلها ، يكيك ابيات و كلمات را با وسواس و دقتى كه خاص او بوده است ، مىديده و بعد اجازهء كليشه كردن و چاپ مىداده است . اين اطمينان كفايت مىكند كه حافظ قزوينى - غنى را با قلم حسن زرينخط - بخصوص بعد از مقابله ، با حافظ خانلرى - بهترين و صحيحترين حافظ بدانيم .