شمس الدين حافظ
57
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى )
اى نسيم صبحدم يارم كجاست . . . كليات اوحدى اصفهانى ، معروف به مراغى ، به تصحيح سعيد نفيسى ، انتشارات امير كبير 1340 [ ه . ش ] ص 104 : مقالهء « سيد على ميرافضلى » نشر دانش ، ( سال دهم ، شمارهء چهاردهم ، ص 23 ) حافظ ق . غ : در خرابات بگوئيد . . . ( مقطع غزل شمارهء 19 بالا : « حافظ از دست مده صحبت اين كشتى نوح ، در نسخهء ق غ : بجاى صحبت ، « دولت » آمده است ! . . . « يكى از معانى صحبت ، همراهى است بنابراين « صحبت » متناسبتر از « دولت ) است . . . ص 73 حافظ استاد اديب برومند » . يادآورى : برسان بندگى و دختر رز گو به درآى * كه دم و همت ما كرد ز بند آزادت دانشمند عزيز ، دكتر حسينعلى هروى در ( صفحهء 449 ) مقالات حافظ - چاپ تهران 1368 ه . ش . - نوشتهاند كه در حافظ قزوينى : « برسان بندگى دختر رز . . . » و در حافظ قدسى « برسان بندگى و دختر رز . . . » ضبط شده است ؛ و دلائلى نيز دربارهء درستى نسخهء قدسى - در اين مورد بخصوص - مرقوم داشتهاند ؛ ولى در « قدسى » چنين نبود ، و تدوينكنندهء اين كتاب ( با « واو » ) در حافظ يكتائى ، و ديوان حافظ هاشم رضى ، - و دو سه نسخهء ديگر - مشاهده نمود ( ح ) ( هر نوشتهاى كه ( در اين كتاب ) فاقد نام نويسنده بوده يا در ذيل آن حرف ( ح ) آمده ، از سيد هادى حائرى است ) . بيت بالا در بعض نسخ آمده و از آن جمله است ديوان حافظ نسخهء 805 هجرى ( كهنترين نسخه ) چاپ 1367 ه . ش . به اهتمام دكتر همايونفرخ كه چنين است : « . . . هيچ پرسى تو كه آن . . . » . اما اين بيت در نسخه قزوينى و غنى نيست .