( 791 . ) اين سخن را « جاحظ » در صد سخنى جاحظ - صد سخن - كه از امام برگزيده آورده است . ( 792 . ) اين سخن را « خصال - خصال - جلد 2 صفحه 171 » در جلد 2 صفحه 171 با تفاوتى نقل كرده و در « تحف العقول - تحف العقول - ص 89 » ص 89 عين اين سخن آمده است . برخورد امام با خوارج : از موارد مختلفى كه امام در باره خوارج سخن گفته بر ميايد كه با آنها همچون منافقان و معاويه و دستيارانشان برخورد نمىكرده ، با صراحت فرمان مىدهد كه خوارج را پس از او نكشند ، اما نسبت به معاويه معتقد به مبارزه است تا نابود شدن او و نيز مىبينيم با منافقان از جمله اشعث با آن تندى رفتار فرموده - كه توضيح آن در ذيل شماره 83 ج اول گذشت - شايد علت اين مسئله آن باشد كه خوارج در فهميدن حق به اشتباه افتاده بودند ولى در عين حال در راه آنچه را كه حق مىدانستند به سختى مىكوشيدند ، اما افرادى همچون معاويه حق را مىشناختند و در برابرش ايستاده بودند پس مبارزه با آنها دائمى است . و نيز افرادى چون اشعث كه آگاه بودند ولى نفاق به خرج مىدادند قابل گذشت نيستند ، جمله‌اى كه در ذيل سخن مورد بحث در بارهء خوارج آمده از همين حقيقت مايه مىگيرد . ( 793 . ) اين دستور اجتماعى بزرگى است زيرا انسان چون توجهش به مقدار عمل نيك خودش است آن را كم مىبيند ولى اگر در مجموع بسنجد مىبيند بسيار