قوهء شوقيّه كه همان باعثه و نزوعيه است ، خاستگاه دو قوّه به نامهاى قوّهء شهويّه و قوّهء غضبيّه است ، زيرا صورتى كه در قوّهء درّاكه مرتسم مىگردد ، چنانچه مطلوب و نافع و ملايم با طبع ادراك كننده باشد ، اعم از آنكه واقعا نافع باشد يا نه ، پس از تماميّت مبادى اراده به كمك قوّهء شوقيّه در اشتداد و تأكيد شوق و تصميم عزم ، همين قوّهء باعثه ، قوّه عامله را بر تحريك آلات حركت از اوتار و رباطات بر مىانگيزد تا صورت مطلوب در خارج از ظرف ادراك عينيّت يابد ، و در اين صورت اين قوّه را قوّهء شهويّه مىخوانند . و چنانچه صورت مترسم شده در ظرف ادراك ، منافر با طبع ادراك كننده باشد ، اعمّ از آنكه واقعا همچنين باشد يا نه ، پس از تماميّت مبادى اراده چنان كه گفتيم ، همان قوّهء باعثه ، قوّهء عامله را بر تحريك آلات حركت بدن در مقام دفاع و انتقام بر مىانگيزد ، و در اين صورت ، اين قوّه را قوّهء غضبيّه مىنامند . انسان از آن جهت كه حيوان است ، واجد اين قوّه ( شهوت و غضب ) است و اين دو قوّه از اساسىترين نيروهاى عمران و تمدّن است ، و انسان از آن جهت كه انسان است ، داراى دو قوّه ديگرى است كه به نامهاى قوّهء نظرى و قوّهء عملى است و به تعبير صحيحتر ، عقل نظرى و عقل عملى است كه شناخت هر يك از آنها و معرفت حدود فعاليتشان و قرابت و خويشاونديشان نسبت به يكديگر ، موكول به مراجعه كتاب اشارات و طبيعيات شفا و نظائر اين‌ها است .