اصول و مبانى سير إلى اللّه تعالى است ، و مؤمن رهرو إلى اللّه با نور حضور و انس به حق تعالى ، بيابانكهاى تاريك و پر مخاطرهء از قطّاع الطريق را كه در مسير باطن واقعند ، طى مىنمايد ، و بدين وسيله از مكائد شيطان و لغزشها و شبكه‌هاى اوهام مىتواند در امان باشد ، و با فقدان اين تأييد الهى يعنى بدون حضور و انس خداى تعالى به اعراض و رويگردانى از هدف و غايت قصواى سعادت ، مبتلا مىگردد و شرك و ضلال ، دامنگيرش مىشود . قال تعالى : و كأيّن من آية في السّماوات و الأرض يمرّون عليها و هم عنها معرضون . و ما يؤمن اكثرهم باللّه الا و هم مشركون . « 1 » چه بسيار از آيات سماوى و ارضى كه بر آنها مىگذرند در حالى كه پشت بدانها و آنها غافلند و بيشتر مردم ايمان به خدا نمىآورند مگر با ابتلا به شرك به خداى تعالى . ولى مؤمنى كه از موهبت انس باللّه تعالى برخوردار است و در محضر قرب حق تعالى ، مفتون و فريفته گرديده است ، سراپاى وجودش ذكر است و نداى دلكش معبود را از هر موجودى مىشنود و هر چيزى براى وى آيت حق است ، آيت به معناى حقيقى آن كه نسبت به ذى الآية ، معناى حرفى و مرآتى است و به تعبير عارف : « بر هر چه بنگرم تو پديدار بوده‌اى » و همه را گويا مىيابد ، و مىبايد كه جملگى در تسبيح و تحميد حق تعالى به زبان قالند و نه حال ، و در عين حال ، مناديان و داعيان راستين إلى اللّه‌اند كه در طىّ بيان حقيقت انس باللّه

--> ( 1 ) يوسف عليه السّلام - 105 - 106