حضرت امام خمينى براساس مشرب عرفانى خويش و الهام از بزرگان معرفت سلوكى و شهودى در كتب عرفانيّه‌اش از تعليقهء بر مصباح الانس و فصوص الحكم تا سرّ الصلاة و پرواز به سوى ملكوت و شرح دعاى سحر و . . . و از همه مهمتر در كتاب شريف و وزين « مصباح الهدايه الى الخلافة و الولاية » مباحث اصلى حقيقت ولايت ، خلافت و نبوت و سريان ولايت در قوس نزول و صعود را مطرح كرده‌اند و با استفاده‌هاى خاصى كه از آيات قرآنى و احاديث معصومين عليهم السّلام داشته‌اند درواقع اسرار خلافت و ولايت را در حضرت علمى و عينى برپايه مشكات اول و دوم و مصابيح متعدد با يك چينش و نظم و نضد ويژه‌اى طرح و تبيين و تحليل مىنمايند و ضمن آن مباحث قويم و غنى عرفانى و معنوى نقدهاى ايجابى و سلبى نيز به بزرگان از قدما و متأخرين در حوزهء عرفان نظرى و عملى دارند كه در يك نمودارى مىتوان آن را ترسيم و تصوير نمود :