خلقىاند اشاره نموده است . « 1 » ب ) ولايت در عرفان اسلامى معادل تجلّى اعظم و وجود منبسط ، مقام اقدم ، فيض اقدس ، پيونددهنده حق و خلق بهم و باطن نبوت و رسالت است و به ولايت « مطلقه و مقيده » و « عامه و خاصه » و « كليه و جزئيه » تقسيم‌پذير است . در خصوص نسبت‌شناسى نبوت و ولايت قيصرى در مقدمه شرح فصوص مىگويد : « كمال ولايت را ، نهايت نيست ، بنابراين ، مراتب اولياء نامتناهيند . » آنگاه در مراتب انبياء مىگويد : « چون پيغمبرانى كه براى هدايت خلق مبعوث شده‌اند گاهى داراى تشريع و كتاب الهى بوده ، گاهى با تشريع و كتاب همراه نبودند . به دو دستهء مرسل و غير مرسل تقسيم مىشوند . مرسلان از لحاظ مرتبه از غير مرسلان برترند از آن جهت كه جامع هر سه مرتبهء « ولايت و نبوت و رسالت » مىباشند . پس از ايشان مرتبهء انبياء از همه برتر است به دليل اينكه جامع هر دو مرتبهء ولايت و نبوت مىباشند ، اگرچه ولايتشان برتر از مقام نبوت و نبوتشان بالاتر از مقام رسالتشان مىباشد . از آن جهت كه ولايت آنان جنبه و جهت حقيّه ايشان است و نبوتشان جنبه و جهت ملكيت آنان است ، چون‌كه به وسيلهء مقام نبوت است كه با جهان ملائكه مناسبت يافته ، وحى را از آنان دريافت مىنمايند . رسالتشان جهت و جنبهء بشريّت ايشان است كه متناسب با جهان انسانى است . » « 2 » لذا در اينجا شايسته است نكته‌ايى كه بر آن اساس على عليه السّلام معلم جبرئيل بوده نقل نمائيم : قرآن كه مشتمل است بر علوم و اذواق و مقامات و احوال مخصوص ختم رسل ، قبل از ظهور به صورت حروف و كلمات و آيات ، از مقام باطن ختم رسل به باطن ختم اولياء نازل مىشود ، و حقيقت خاتم اولياء واسطهء نزول آن است به ملك حامل وحى جهت ابلاغ به وجود عنصرى خاتم رسل .

--> ( 1 ) . شرح مثنوى ، چاپ سنگى و حلى ، ص 182 . ( 2 ) . شرح مقدمه قيصرى ، ص 8 - 607 .