ناصر الدين انصارى قمى
82
اختران فقاهت ( فارسى )
اما ، با ظهور استاد اكبر وحيد بهبهانى و جلسات پربار درس و بحث ايشان ، و استوار ساختن مبانى اجتهاد ، و تربيت شاگردان بيشمارى چون : علامه بحر العلوم ، ميرزا مهدى نراقى ، ميرزاى قمى و شيخ جعفر كاشف الغطاء كه همگان از مجتهدين اصولى و صاحب تأليفات بيشمار فقهى و اصولى و تربيتى بسيار بودند - صولت و عظمت اخباريان درهم شكست ، شكوه و شوكت مكتب اجتهاد با تلاش پيگير وحيد بهبهانى و شاگردانش بازگشت . پس از وحيد ، دو شاگرد نامدارش : سيد مهدى بحر العلوم و شيخ جعفر كاشف الغطاء به تشييد مكتب استاد پرداخته و دامنهء علم اصول هرچه بيشتر گسترده شد . پس از وفات فرزندان كاشف الغطاء بويژه شيخ موسى در 1243 ه . ق و شيخ على در 1254 ه . ق رياست حوزهء علميهء نجف اشرف بر عهدهء شاگرد برجستهء كاشف الغطاء « صاحب جواهر » « 1 » قرار گرفت كه با ارتحال شريف العلماء مازندرانى در سال 1245 ه . ق . و از رونق افتادن حوزهء علميهء عظيم كربلا ، چشمها به سوى وى دوخته شد و از گوشه و كنار اقطار اسلامى فوجفوج به سويش مىشتافتند تا از سرچشمهء دانش وى بهرهها گيرند . در اين ميان كثرت شاگردان ايرانى صاحب جواهر قابل توجه است . شايد بتوان دليل هجوم ايرانيان براى تحصيل در حوزهء علميهء نجف اشرف را در صلح بين دولتهاى ايران و عثمانى جستجو كرد . اندكى پيش از رياست علمى صاحب جواهر ، با مسافرت آيت اللّه شيخ جعفر كاشف الغطاء و پس از وفات وى با سفر فرزندش شيخ موسى كاشف الغطاء و كوششهاى پيگير آن دو بزرگوار در جلب رضايت و موافقت فتحعلى شاه قاجار براى
--> ( 1 ) . شايد بتوان گفت كه تأييد و پشتيبانى بسيارى از علماى بزرگ نجف از صاحب جواهر همانند شيخ جواد ملا كتاب ، شيخ محسن خنفر ، شيخ محسن اعسم ، شيخ خضر شلال ، شيخ مشكور حولاوى و مهمتر از همه شيخ حسن صاحب انوار الفقاهة فرزند شيخ جعفر كاشف الغطاء ، سهم بسزائى در پيشبرد مرجعيت و رياست صاحب جواهر ايفا كرد . ر . ك : امين ، اعيان الشيعه ، ج 9 ، ص 149 .