مردم در نيمهء نخست قرن 14 ه . ق ، فقيهى متنفّذ و رئيسى مطاع بود « كه عقدهء كارهاى متنازع فيه ، به ناخن رأى ايشان گشوده مىشد و فيصل حكومات شرعيه ، به كلك مشكين ايشان حوالت مىرفت . . . » . او پايه‌گذار بيت شريف « روحانى » و بنيانگذار مسجد و مدرسهء حاج سيد صادق در قم است ، كه همهء آنها بيش از يك‌صد سال است كه در قم ، منشأ اثرند . در اين مقاله ، به گوشه‌اى از زندگى علمى و خدمات دينى و اجتماعى وى اشارتى مىرود . ولادت آيت اللّه حاج سيد صادق قمى ، در يكى از بيوت اصيل و متدين قم - كه ديانت و تجارت را توأم ساخته بودند - در سال 1255 ه . ق زاده شد . وى پس از پشت‌سر نهادن دوران كودكى و نوجوانى ، به تشويق پدرش ، حاج ميرزا زين العابدين كه اهل علم‌ودانش بود ، علوم دينى را فراگرفت و تا 18 سالگى مقدمات را پايان برد . تحصيلات آن مرحوم پس از فراگيرى ادبيات ، همراه با دوست و هم‌بحثش ، مرحوم آيت اللّه ملا غلامرضا قمى ، در سال 1273 ه . ق ، به اصفهان هجرت كرد و تا سال 1275 ه . ق ، در آنجا اقامت گزيد و از محضر استادان آن سامان ، بهرهء فراوان برد . سپس ، وى در سال 1276 ه . ق به تهران رفت و نزد فيلسوف سترگ ، آقا على مدرس زنوزى تبريزى ، به مدت چهار سال حكمت و فلسفه آموخت . آيت اللّه سيد مهدى روحانى مىگفت : « اين قطعه را از مرحوم عمويم آيت اللّه حاج ميرزا محمود شنيدم و ايشان از والدشان نقل مىكردند كه من نزديك چهار سال در حكمت و فلسفه زحمت كشيدم ، ولى همهء آنها از يادم رفته است » .