ناصر الدين انصارى قمى
408
اختران فقاهت ( فارسى )
يكصدسال از شهادتش ، هنوز نام و آثارش مورد گفتوگوى دانشمندان است و مردمان متدين زادگاهش بهرهمند از عطاياى مادى و معنوى وى مىباشند . اين مقالهء كوتاه به شرح اجمالى زندگى سراسر تلاش و كوشش وى مىپردازد ، بداناميد كه در صدمين سالروز شهادتش ، مجلسى شايسته و درخور شأنش ، همراه با احياى آثارش در زادگاهش برگزار شود . خاندان آيت اللّه حاج ميرزا ابراهيم دنبلى خويى ، - به خاندان مشهور « دنبلى » - به ضمّ « دال » و « باء » - نسب مىبرد . آنان از بزرگان ، مشاهير و حاكمان نوعدوست و رعيتپرور شهر بودند كه آثار و بناهاى خيريه و عام المنفعهء ايشان هنوز در خوى موجود و مورد استفادهء مردم است . شهباز خان دنبلى در سال 1136 ه . ق در مقابل سپاه متجاوز عثمانى با دلاورى تمام به مدت 53 روز استقامت كرد تا سرانجام با كشته شدن او وعدهء زيادى از اهالى شهر ، سپاه عثمانى در 12 شعبان ، خوى را تصرف كرد و تا سال 1142 ه . ق ، كه نادر شاه افشار آنان را بيرون راند ، آنجا را در تصرف داشتند . نادر شاه پس از تسخير خوى ، براى تقدير از جانفشانيهاى شهبازخان ، پسرش مرتضى قلى خان دنبلى را به حكومت شهر برگزيد و اين حكومت تا 1213 ه . ق ادامه يافت . در ميان حاكمان دنبلى ، دو نفر ، احمد خان و پسرش حسينقلى خان دنبلى به مردم دوستى و ايجاد بناها و يادگارهاى عام المنفعه مشهورند . احمد خان ، خوى را از ويرانى به جاى مانده از تجاوز سپاه خونخوار عثمانى خارج كرد . وى در آنجا حمام و كاروانسراى خان و باغ دلگشا را احداث كرد و در تبريز نيز مسجد جمعه و مدرسهء طالبيه را ساخت . وى هيأتى را هم مأمور عمران و آبادى كاظمين و سامرا كرد و آن را هم به بهترين وجه تعمير نمود . وى در سال 1200 ه . ق با دسيسهء آقا محمّد خان قاجار به قتل رسيد ، پس از وى