ناصر الدين انصارى قمى
343
اختران فقاهت ( فارسى )
محمّد باقر آشتيانى - رحمة اللّه عليه - موجب نگرانى و تألم شد . اين جانب ايشان را از جوانى مىشناختم و آنچه را از ايشان دريافتم تقوا و صفاى باطن و اخلاق كريمانه و اشتغال به علم و عمل بود . . . اين جانب فقدان اين بزرگوار را به حوزههاى علميه و علماى معظم ، خصوصا علماى اعلام تهران دامت بركاتهم و به خاندان محترمشان تسليت عرض مىنمايم . . . » . وى در مقبرهء پدرش ، در حرم حضرت عبد العظيم حسنى ، مدفون است . « 1 » 3 . مرحوم علامه ميرزا مصطفى افتخار العلماء ( 1282 - 1328 ه . ق ) متخلص به صهباء : وى يكى از ادبا ، شعرا و فقهاى توانا بود و علاوه بر كسب علوم دينى و دانش عقلى ، در نظم دستى توانا داشت . وى در 18 سالگى در مدت شش ماه كتابى به سبك شاهنامهء فردوسى در شرح زندگانى و افتخارات امير مؤمنان على عليه السّلام سرود و موجب شگفتى همگان شد . نام اين كتاب ، افتخارنامهء حيدرى است . وى ، در سال 1328 ه . ق ( 46 سالگى ) در نيمهشب و در حال نماز و تهجد توسط مشروطهخواهان مورد سوءقصد واقع شد و به شهادت رسيد . « 2 » 4 . مرحوم آيت اللّه علامه ميرزا مهدى آشتيانى ( 1306 - 1372 ه . ق ) . او نيز از اعلام اين بيت شريف و نوهء دخترى ميرزاى آشتيانى است . وى فرزند آيت اللّه ميرزا جعفر آشتيانى ، داماد و برادرزادهء ميرزا محمّد حسن و معروف به ميرزاى كوچك ، بود و در نجف از بحثهاى آيات عظام آخوند خراسانى ، سيد محمّد كاظم يزدى ، ميرزاى نائينى ، آقا ضياء عراقى و سيد ابو الحسن اصفهانى توشهها برگرفت و به مقام عالى اجتهاد نائل آمد . وى در فقه ، اصول ، فلسفه و حكمت ، رياضيات ، طب و نجوم دستى توانا داشت و به فيلسوف شرق شهرت يافته بود . از آثار اوست : اساس التوحيد ، جبر و تفويض ، حاشيه بر : منظومه سبزوارى ، شفا ، اسفار ، فصوص ، مصباح الانس ، كفاية الاصول ، رسائل و مكاسب . وى در سال 1372 ه . ق
--> ( 1 ) . رازى ، اختران فروزان ، صص 186 - 187 . ( 2 ) . همان ، صص 188 - 189 .