ناصر الدين انصارى قمى

331

اختران فقاهت ( فارسى )

سوى صليبيها آغاز شده بود و شاه و دولت - كه از باجگيرى و رشوه‌خوارى ، شكمشان سير و سبيلشان چرب شده بود - خود را به خواب و فراموشى زده بودند . مردم مسلمان و علماى بلاد ، با وحشت و ترس بسيار از عواقب وخيم اين كار ، به علماى بزرگ روى آوردند و چارهء كار از آنان خواستند . در شيراز ، علما و مردم به رهبرى آيت اللّه سيد على اكبر فال اسيرى ، در تبريز به رهبرى آيت اللّه ميرزا جواد آقا مجتهد ، در اصفهان به رهبرى آيت اللّه حاج شيخ محمّد تقى آقا نجفى ، در سبزوار به رهبرى آيت اللّه حاج ميرزا ابراهيم شريعتمدار ، در يزد به رهبرى آيت اللّه آقا مير سيد على مدرس و از همه مهمتر ، در تهران - كه مركز اين غائله بود - مردم و عالمان دينى به رهبرى آيت اللّه ميرزا محمّد حسن آشتيانى قيام كردند و الغاى رژى را از شاه خواستند . خانهء اعلم علماى تهران ، هر روز و شب محل گردآمدن مردم و علماى معترض به اين قرارداد ننگين بود . وى با شاه و صدراعظم - امين السلطان - بارها گفتگو كرد و پيام فرستاد ، و زيانهاى ناشى از اعطاى امتياز را برشمرد و خواستار لغو آن شد . اما آنان براى شنيدن چنين سخنانى گوش شنوا نداشتند و به بهانهء آنكه امضاى شاه معتبر و طرف قرارداد در حقيقت دولت انگليس است ، از لغو امتياز سرباز زدند . پس مخالفت علماى بلاد ( به ويژه در اصفهان ، كه مرحوم آقا نجفى و برادرش مرحوم ثقة الاسلام ، حكم به تحريم تنباكو نمودند ) و ميرزاى آشتيانى ادامه يافت و نامه‌هاى بسيار و تلگرافهاى پىدر پى از تمام شهرها به سوى ميرزاى شيرازى فرستاده شد تا جايى كه كار به صدور حكم تحريم استعمال تنباكو از سوى ميرزاى شيرازى منجر شد ( ربيع الثانى 1309 ه . ق ) . شيخ حسن كربلايى مىنويسد : « . . . بالجمله در اواخر ماه ربيع الثانى همين سال ، زمان مهلت تنباكو فروشان نيز منقضى گرديد ، كمپانى امتياز در آن شب ، كه به خيال خود از فردا بىهيچ مانعى هم‌آغوش مقصود خود خواهد شد ، از فرط آن نشاط و انبساط و كمال شوقى كه داشت ، در سراى خود مجلس جشنى خيلى با