آيت اللّه ميرزا محمّد حسن آشتيانى « * » مقدمه يكى از مفاخر فقهاى شيعه در عهد حكومت قاجار ، كه در برابر استبداد حكام جائر قاجارى ايستادگى كرد و نخوت شاهان و سطوت متكبران را درهم شكست و از حقوق و منافع مردم دفاع كرد ، و در جريان نهضت تحريم تنباكو نقشى عظيم برعهده داشت ، مرحوم آيت اللّه حاج ميرزا محمّد حسن آشتيانى قدس سره الشريف است . او با خدمات بسيارش به جهان علم و دين ، نامى نيك و ماندگار از

--> ( * ) . اين مقاله نخستين‌بار در مجله مسجد ، سال 1377 ، شمارهء 41 ، صص 66 - 75 ، به چاپ رسيده است .