ناصر الدين انصارى قمى
238
اختران فقاهت ( فارسى )
سپس ، وى اسبسوارى ، دامپزشكى ، پهلوانى ، شنا ، سپاهيگرى ، آشپزى و ديگر فنون را آموخت . او در طول زندگىاش ، به سمت استادى كالج راجكمار ، سرپرستى علوم دينى ، ميرمنشى حكومت ، وزارت ايالت نرستگه گره رسيد . سپس ، در 1886 م وى همراه راجه پرتاب سنگه ، عازم انگليس شد و در همانجا براى تحصيل علم حقوق ماند و زبان آلمانى را هم فراگرفت . او پس از بازگشت به وطن ، در 1890 م به كار و تدريس وكالت و علم حقوق در كالج مركزى ميوراله آباد پرداخت . او براى ادامهء تحصيل زنان كوشش كرد . لذا ، وى بيشتر وقت خود را به امور دبيرستان دخترانهء « مسلم » لكهنو اختصاص داد ، و اندوختههايش را به صندوق كمك به تعليم زنان مىپرداخت . وى فردى اديب بود و صدها شعر عربى ، فارسى ، اردو و انگليسى را از حفظ داشت . مىتوان او را قانونگذار و مصلح ملت دانست ؛ چراكه نيازهاى مردم را بر طرف مىكرد . اين نوع شخصيت ، براى نسل جديد جاذبه داشت . سرانجام در 65 سالگى در سال 1325 ه . ق / 1917 م درگذشت . از آثار وى ، كتابهاى : فقه اللسان ( عربى چاپى ) ، الحقوق و الفرائض ، امور عامه ( عربى چاپى ) ، علم القانون و علم الاخلاق ( فارسى و اردو ) را مىتوان نام برد . « 1 » 2 . سيد اعجاز حسين موسوى ، كه دومين برادر مير حامد حسين ، و از بزرگان علما و اعاظم فقها بود ، در 2 رجب المرجب 1240 ه . ق زاده شد . از نخستين روزهاى كودكىاش ، آثار بزرگى ، استعداد و علم در او به چشم مىخورد . وى نزد پدرش و علماى ديگر فقه ، اصول ، تاريخ ، حديث ، رجال ، كلام و تفسير را فراگرفت و از سيد حسين سيد العلماء و سيد محمّد سلطان العلماء اجازات علمى دريافت كرد . او به پيروى از سيرهء خانوادگىاش ، به بحث ، تحقيق و تتبع روى آورد
--> ( 1 ) . مرتضى حسين ، مطلع انوار ، صص 452 - 454 .