والايى در كار نبود دانش بشرى به اين پايه از كمال نمىرسيد . شيوه زندگى بزرگان بويژه دانشمندان اسلامى كه دين و دانش را به هم آميخته و با اخلاص در اين راه گام برداشته‌اند ، بهترين اسوه و الگو براى جوانان امروز است تا از زندگى و سيرهء عملى آنان درس فراگيرند ، زيرا تاريخ به‌طور مطلق بويژه زندگانى دانشمندان آزمايشگاه بزرگ زندگى است و با تدبير و انديشيدن در حوادث تكان دهنده در حيات آنان مىتوان بر بسيارى از مشكلات فائق آمد . تاريخ‌نگاران براى نگاشتن زندگى پيشينيان با انگيزه‌هاى گوناگونى وارد كار مىشوند ولى هيچ انگيزه براى نويسنده و خواننده مقدستر از انگيزه عبرت‌گيرى و درس‌آموزى و اسوه‌پذيرى نيست و لذا قرآن در نقل سرگذشت گذشتگان مسأله عبرت‌آموزى را مطرح مىكند و مىفرمايد : لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ . « 1 » كتابى كه اكنون پيش روى خود داريد آسمان دانش را با ستارگان و اختران پر فروغ خود براى شما ترسيم مىكند كه هريك بسان ستاره سقف نيگلون ، هادى و راهنمايى امت و يا امت‌هايى بوده است و در حقيقت مصداق آيه مباركه : وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ « 2 » به شمار مىروند و در آيهء ديگر مىفرمايد : وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ : « 3 » « اوست كه ستارگان براى شما قرار داد تا در تاريكيهاى خشكى و دريا به وسيله آنها راه پيدا كنيد » . اين كتاب بر خلاف غالب كتابهاى تراجم تنها بر تاريخ تولد و تاريخ وفات ، و نام اساتيد و تلاميذ و تأليفات اكتفا نورزيده بلكه تحليل‌هاى زيبايى از تاريخ اختران آسمان فقاهت انجام داده است و هرسخنى را كه دربارهء كسى نقل مىكند سند كتبى و شفاهى آن را ارائه مىدهد و تاريخ زندگانى بزرگان را به صورت مستند عرضه مىكند . فزون بر اين نا آنجا كه توان داشت بر غالب مدارك ترجمه فقيهان مراجعه كرده و

--> ( 1 ) . يوسف / 111 . ( 2 ) . نحل / 16 . ( 3 ) . انعام / 97 .