و متناسب آن زمان بود ، و حفر آن براساس اصول فنى و هندسى انجام نگرفته بود ، پس از مدتى ، گل‌ولاى و شن بيشتر نهر را پوشانيد و امكان بهره‌بردارى از آن را از بين برد . « 1 » ( البته ، پس از وفات صاحب جواهر ، شاگرد رشيدش سيد اسد اللّه اصفهانى فرزند حجت الاسلام شفتى براى بهره‌بردارى مجدد از نهر اقدام كرد و پس از سالها صرف وقت و هزينهء بسيار ، بار ديگر در سال 1288 ه . ق آب در آن جارى شد ، اما باز پس از چندى رمل و شن آن را پوشانيد و نجف به بىآبى گذشته‌اش بازگشت ) . « 2 » مرحوم آيت اللّه طبسى نجفى ( د 1405 ه . ق ) مىنويسد : مرحوم علامه شيخ محمّد حسين جواهرى برايم نقل كرد كه : آب به نزديكى شهر نجف رسيد و خبر آن را به مرحوم صاحب جواهر دادند . ايشان مهندسان را خواستند و جريان را با آنها در ميان گذاشتند . آنان گفتند : چاره‌اى نيست جز آنكه در اين مكان چاهى حفر شود تا آب به چاههاى نجف سرازير گردد و دوباره از نو استخراج شود . شيخ از اين گفتار ناراحت شده و در غم و اندوه فرورفتند و هنگامى كه نماز مغرب و عشا را خواندند به حرم مطهر امير مؤمنان غمزده و اندوهناك مشرف شدند . پس از زيارت كه به منزل مىرفتند ، ناگهان شخصى به دو گفت : « يا جواهر و يا آب ! يكى از آن دو را انتخاب كن » . و مرحوم شيخ كتاب جواهر الكلام را برگزيد ، زيرا مىدانست كه سرانجام نجف از آب آشاميدنى برخوردار خواهد شد ، اما مادر دهر از آوردن صاحب جواهر و كتاب جواهر الكلام عقيم خواهد بود . « 3 » ديگر از آثار شيخ مىتوان بناى گلدسته‌هاى مسجد كوفه را ياد كرد .

--> ( 1 ) . عمده مخارج آن را علامهء بزرگ سيد العلما نقوى ( سيد حسين بن سيد دلدار على نقوى ) ( د . 1273 ه . ق به يارى سلطان واجد على شاه هندى ( د . 1263 ه . ق ) پرداخت كرد ؛ تهرانى ، كرام البررة ، ج 1 ، ص 388 . ( 2 ) . امين ، اعيان اليعه ، ج 9 ، ص 149 ؛ مظفر ، مقدمهء جواهر ، ج 1 ، صص 20 - 21 . ( 3 ) . طبسى ، ذرايع البيان ، صص 189 - 190 .