قول به تركيب اتحادى سازش ندارد . اثبات تركيب اتحادى بين ماده و صورت توقف بر بيان دو مقدمه دارد : مقدمهء اول آن‌كه موجودات از حيث كمال و نقص وجودى تفاوت دارند . قسمتى از موجودات به حسب قوت وجود جامع معانى متعددهء متفاوته مىباشند ، چون موجوداتى كه داراى ماهيت كليه‌اند در مصداق واقع شدن از براى مفاهيم مختلفند . گاهى يك وجود همهء مفاهيم متفرقهء در جماد و نبات و حيوان را كه به وجودات منحازه در خارج تحقق دارند به وجود وحدانى عريض دربر دارد ، ولى اين اشتمال بر معانى متكثرهء متعدده مستلزم آن نيست كه وجود انسان بعينه وجود جماد و نبات و حيوان باشد . معناى اشتمال انسان بر معانى متعدده آن است كه انسان در درجهء وجود فعليتى را داراست كه همهء معانى متفرقهء موجودهء به وجود جدا در يك وجود واحد جمعند . تجمع اين معانى ناشى از استكمالاتى است كه از مرتبهء جمادى شروع و چه‌بسا نسبت به بعضى از افراد تا فناء فى اللّه ختم شود . بعضى از موجودات در تحقق خارجى مشتمل بر معانى متكثره نيستند ، مثل وجود هوا ، نار ، ماء و ساير جمادات . مقدمهء ثانيه اين‌كه تركيب بر دو قسم است : اول آن‌كه وجودات متعدده‌اى منضم به يكديگر شوند و از انضمام موجودى حاصل شود ، چنين تركيب را مركب اعتبارى و غيرطبيعى مىنامند . دوم آن‌كه چيزى به‌واسطهء تحول و استكمال مبدل به چيز ديگر گردد ، مثل مواد جسمانيه كه به واسطه حركت جوهرى و تحول ذاتى مبدل به موجود كاملترى مىگردند ، در اين مقام تركيب اتحادى محقق مىشود ، مثل تحولاتى كه از براى انسان در مراتب استكمال و سلوك تدريجى حاصل مىشود . دليل بر تركيب اتحادى زياد است ، مثل صحت حمل بين ماده و صورت كه گفته مىشود انسان جسم نامى حساس متحرك بالاراده و مدرك كليات است . مفاد حمل اتحاد وجودى است ، ولى تركيب اتحادى اقسامى دارد كه در هريك از اقسام اتحاد