و ديگران از اتباع مشاء قائل به اصالت وجود بوده‌اند . در بين راسخين در فلسفه شيخ الاشراق و ميرداماد اصالت ماهيت را اختيار نموده‌اند و براى اثبات مدعاى خود براهين متعدده‌اى ذكر كرده‌اند . آخوند ملا صدرا در اسفار و مشاعر و شواهد ربوبيه بر همهء آن براهين خرده گرفته است . شيخ الاشراق به براهين خود سروصورت علمى داده است ، لذا جواب از اشكالات او بر اصالت وجود بسيار مشكل است . آخوند ملا صدرا در الشواهد الربوبيه گويد : إنّ للقائلين باعتبارية الوجود و كونه من المعقولات الثانية و الاعتبارات الذهنية حججا قويا سيما ما ذكره الشيخ الإشراقي في حكمة الاشراق و التلويحات و المطارحات فانّها عسير الدفع دقيق المسلك . « 1 » همانطور كه ذكر شد ، از محققان فلاسفه ، فقط دو نفر قائل به اصالت ماهيت بوده‌اند « 2 » ؛ شيخ الاشراق و سيد محقق داماد . سيد در اين مسأله متصلب‌تر از شيخ اشراقى است ، چون شيخ الاشراق در اواخر كتاب تلويحات تصريح كرده است كه نفوس انسانيه و عقول مجردهء قدسيه ، وجودات بسيطه بدون ماهيتند . گويا شيخ الاشراق جهت معارضه با حكماى مشّاء و تمام ندانستن ادلهء اصالت وجود ، تظاهر به اصالت ماهيت نموده است ، ولى سيد ( رحمه الله ) اصالت ماهيت را در همه موجودات ، غير از حق تعالى كه وجود صرف است ، سرايت داده است . اصالت وجود اين مسأله از غوامض مسائل فلسفه است و روى اين مبنا ، عويصات زيادى از مبانى فلسفى حل مىشود . اختلاف بين اهل فن در اين مسأله دو نحو

--> ( 1 ) . ص 9 ، چاپ سنگى ، تهران . ( 2 ) . محقق دوانى و سيد صدر دشتكى و سيد شريف و امثال آنها جزء محققان از حكما به‌شمار نمىروند و بيشتر به علم كلام متمايلند ، اگر آنها را جزء متكلمان قرار دهيم از واقع دور نيفتاده‌ايم .