سيد جلال الدين آشتياني
263
شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
شيخ الاشراق را بر ساير طرق در علم بارى ترجيح داده است و در اسفار علم تفصيلى در ذات حق را قبل از اشياء ثابت كرده و به وجوه متعدد طريقهء شيخ الاشراق را رد كرده است . بر اين كتاب آقا ميرزا ابو الحسن جلوه و آخوند ملا اسماعيل اصفهانى حاشيه نوشتهاند . نسخهاى از مبدأ و معاد آخوند ملا صدرا به خط مرحوم حكيم محقق آخوند ملا عبد الرزاق لاهيجى در كتابخانه استاد علامه آقاى حاج ميرزا محمد حسين طباطبائى تبريزى « 1 » - روحى فداه - كه از اساتيد و مدرسين بزرگ حوزه علميه قم است و نگارنده مدتى مديد از محضرشان استفاده نمودهام ، موجود است . آخوند ملا عبد الرزاق كتاب مزبور را در خدمت استاد خود قرائت كرده و همهء كتاب را با نسخهء اصل ( نسخه آخوند ) مقابله نموده و در حواشى كتاب خط و مهر مبارك صدر المتألهين ديده مىشود . اين كتاب در سنهء 1314 در تهران به چاپ سنگى رسيده است و در آخر همين كتاب طهارة الاعراق حكيم محقق ابن مسكويه به طبع رسيده است . 30 - المشاعر اين كتاب مشتمل بر مباحث وجود و اثبات اصالت وجود و اعتباريت ماهيت و اثبات مبدأ و صفات كماليه او از علم قدرت و اراده و بيان حدوث زمانى عالم است . صدر المتألهين در اين كتاب براى اثبات اتحاد عاقل و معقول به برهان تضايف تمسك جسته است . كتاب مزبور با سليقه تام و جودت نوشته شده و بهترين كتابى است كه در مباحث راجع به وجود تأليف گرديده است . بر اين كتاب حكيم دانا آقا ميرزا احمد اردكانى شيرازى شاگرد آخوند نورى شرحى به نام وكيل الدوله نوشته است كه با كتاب در سنه 1315 به چاپ سنگى رسيده است .
--> ( 1 ) . آقاى طباطبائى - مد ظله العالى - صاحب تفسير الميزان ( كه 9 جلد آن در تهران به چاپ رسيده است و از تفاسير مهم بهشمار مىرود ) از اعلام و بزرگان اين عصرند و در احاطه به علوم متداوله از معقول و منقول كمنظيرند و در ترويج معارف اسلامى و احياى كلمهء توحيد ساعى و كوشا مىباشند .