سيد جلال الدين آشتياني
253
شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
در اين رساله به روش فلسفى و محققانه بحث كرده و از كلمات صاحب محاكمات در شرح شمسيه و شرح مطالع خورده گرفته است . اين رساله در آخر جوهر النضيد در شرح منطق تجريد تأليف علامهء حلى در سال ( 1311 ق ) چاپ شده است . 9 - تفسير سور قرآنيه ، اين تفسير را ملا صدرا بر سورهء فاتحة الكتاب و قسمت زيادى از سورهء بقره و آيهء نور و سوره يس و واقعه و حديد و جمعه و الم سجده و طارق و الاعلى و الزلزال و الضحى و الطلاق و چند آيهء ديگر نوشته است . در اين تفسير متعرض اقوال مفسرين و روايات واردهء از طريق اهل بيت عصمت و طهارت گرديده است و به ذكر تحقيقات كثيرهاى از مبانى حكميه و اصول عرفانيه دست زده است . اين كتاب حاوى عمدهء مبانى و مسائل راجع به مبدأ و معاد و معارف حقه است قسمتى از اين تفسير را در شهر مقدس قم تأليف كرده ، در اول تفسير آية الكرسى سورهء بقره گفته است : « فنقول المتشبث بلطفه الجسيم محمد المشتهر بصدر الدين شيرازى مولدا و القمى مسكنا » . آخوند ملا على نورى بر قسمتهائى از اين كتاب حاشيه نوشته كه با كتاب مذكور در سنه 1322 به چاپ رسيده است . « 1 » 10 - التنقيه - بنا به نقل فاضل محترم آقاى محمد تقى دانشپژوه اين كتاب در منطق به عربى نوشته شده است . داراى عنوانهاى لمعه و به روش متأخران است و رسالهء خوبى است . آغاز : « الحمد للّه الذي رفع سماء العقل الهادي إلى اصول الرأي و فروع النقل و بعد فإنّي مهد و هاد إيّاك من المنطق إلى اصول منقّحا فصولها
--> ( 1 ) . سورهء حمد و قسمتى از سورهء بقره و آيهء نور جداگانه در تهران به طبع رسيده است . مجموعهء تفسير آخوند را مرحوم حاج شيخ احمد كتابفروش شيرازى در سنه 1322 ه ق به طبع رسانيده است . در آخر اين كتاب تفسير آيهء « وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً » الخ نيز چاپ شده است . ولى آخوند در تفسير اين آيه متعرض طريقهء خود در حركت جوهر نشده است . باآنكه در اسفار و ساير كتب خود آيهء مذكور را دليل بر حركت جوهريه گرفته است ، لذا بعضى تفسير اين آيه را از آخوند ملا صدرا ندانستهاند .