سيد جلال الدين آشتياني
251
شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
فهرست نگارشهاى آخوند ملا صدراى شيرازى آثار صحيح و قطعى آخوند به شرح زير است : 1 - رساله در اتحاد عاقل و معقول كه نسخهء خطى آن مدتى در دسترس اين جانب بود و بنابر نوشته علامهء معاصر آقاى حاج آقا بزرگ در الذريعة الى تصانيف الشيعة ( 1 : 81 ) به چاپ رسيده است . آخوند در اين رساله بر طبق آنچه كه در اسفار نوشته است ، اتحاد صورت معقوله را با جوهر عاقل اثبات مىكند . 2 - رساله در اتصاف ماهيت به وجود كه در رسائل ( از ص 110 تا 119 ) چاپ شده است . در اين رساله صدر المتألهين بر امام رازى و محقق دوانى و سيد سند اشكال كرده است و جواب آنها را در اشكال قاعدهء فرعيه تمام ندانسته است . چون بنابر قول تحقيق وجود از عوارض تحليلى ماهيت است و ماهيت و وجود به وجود واحد موجودند و قاعدهء فرعيه در قضايائى كه مفاد هليت مركبهاند ، جارى است نه در مفاد هليت بسيطه . آغاز « الحمد لواهب الحياة و العقل و الصلاة على النبى و الأهل . أمّا بعد و اعلم هداك اللّه إنّه قد اضطربت الأهواء و اختلفت الآراء في باب اتصاف الماهية بالوجود و الانجام الماهية معنى كلي صادق عليه متحدة معه موجود به لا بنفسها إلّا به مجرد الاعتبار » .