است و در حديث قدسى به همين معنا اشاره شده است : « كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف » اين ميل اصلى و حب ذاتى واسطهء بين خفاى ذات و ظهور خارجى است كه مبدأ نكاح سارى در جميع اشياست . اين مرتبه به اصطلاح اهل توحيد مطلع صفحهء وجودات است كه از آن به تجلى اعرابى تعبير نموده‌اند . مرتبهء دوم از تعينات مقام واحديت و اسما و صفات و حضرت علم است . اين مرتبه نيز كتاب الهى است كه در آن شهود مىنمايد ذات خود را در كسوت صفات و اسما و مظاهر خلقى شهودى تفصيلى فرقانى ( شهود المجمل مفصلا ) ، بعد از اين مرتبه مراتب كونيه و خلقيه‌اند كه مصنف به‌طور تفصيل بيان كرده است . بعضى در فرق بين كلام و كتاب گفته‌اند كه كتاب از عالم فرق و كلام از عالم جمع است و ما بيان كرديم كه مرتبهء احديت و واحديت به اعتبارى كتاب حق مىباشند . جمعى ديگر گفته‌اند عوالم وجوديه را اگر به حق نسبت دهيم ، كلام و اگر به خلق نسبت دهيم كتابند . جمعى فرق بين كلام و كتاب را به اجمال و تفصيل دانسته‌اند و لكل واحد من هذه الأقوال وجه و ان شئت تفصيل هذه العويصة فعليك بالمراجعة إلى كتب أهل العرفان لا سيّما كتاب مصباح الانس « 1 » ، فإنّ فيه ما يشفي العليل و يروي الغليل .

--> ( 1 ) . متن كتاب از صدر الدين قونوى و شرح تأليف محمد بن حمزة الفنارى است .