ما يتصور به قائمة بحالها . « 1 » به نظر شيخ ( ره ) وهم قبلى اتحاد نفس با صور معقوله بود وهم در اين‌جا عبارت است از اتحاد نفس در مقام تصور معقولات با عقل فعال به واسطهء اتحادش با عقل بالمستفادى كه با عقل فعال اتحاد دارد . شيخ به خيال خود به لزوم يكى از دو محال وجه فساد اين قول را بيان كرده است . خلاصه استدلالش اين است : بنابر اتحاد نفس با عقل فعال يا بايد عقل فعال صاحب اجزا باشد و قبول تجزيه بنمايد ، در حالتى كه عقل فعال بسيط است و تركب از اجزا ندارد . تجزى و تقدر از خواص جسمانيات است نه مجردات صرفه . يا آن‌كه انسان بايد در مقام تصور يك صورت عقلى جميع معانى و معقولات موجوده در عقل فعال را تصور نمايد و به همهء آن معانى علم پيدا كند . شارح محقق مقاصد اشارات خواجه نصير الدين طوسى « 2 » ( قده ) يك تالى فاسد ديگر هم براى قول به اتحاد به اين عبارت ذكر كرده است : « و اعلم أنه كما لزمهم في الفصل المتقدم القول باتحاد جميع الصور المعقولة فقد لزمهم في هذا الفصل القول باتحاد جميع

--> ( 1 ) . شرح اشارات ، جزء ثالث ، ص 294 ، طبع جديد . ( 2 ) . خواجه طوسى يكى از بزرگترين حكماى دوره اسلامى است . احياكننده علوم عقليه در عصر مغول اين مرد بزرگ است . خواجه در شعبه‌هاى گوناگون عقليه بزرگترين استاد عصر خود است ، در علوم الهى محقق كامل و سرآمد علماى اعصار است و كتب او در علوم رياضى ساليان دراز مورد استفاده اهل تحقيق بوده است . محقق طوسى در علوم شرعيه مهارت كامل داشته است . علامه حلى ( ره ) از آن جناب به افضل عصر خود در علوم عقليه و نقليه نام مىبرد . خواجه در ترويج مذهب حقه اثنا عشريه خيلى ساعى بوده است . تولد خواجه سنهء 597 ه . ق در طوس اتفاق افتاده است و در سال 672 ه . ق در كاظمين دار فانى را وداع گفته است . جرجى زيدان در آداب اللغة گويد : « إنه قد جمع في خزانة كتبه ما ينوف على أربعمأة مجلد و أنّه أقام المنجمين و الفلاسفة و وقف عليها الاوقاف فزها العلم في بلاد المغول على يد هذا الفارسي كانه قبس منير في ظلمة مدلهمة » .