آيا مكره ، قصاص مىشود يا در زندان ابد مىافتد ، اختلاف است . احتياط اين است كه بگوييم : به زندان ابد مىافتد . « 1 » 16 . آية اللّه گلپايگانى : . . . كسى كه ديگرى را به كشتن فرمان دهد و او چنين كند قاتل كشته مىشود و دستوردهنده به زندان ابد مىافتد . « 2 » 17 . آية اللّه طبسى : دستوردهنده تا پايان عمر در حبس مىماند . اين قول مشهور است ، بلكه بر آن اجماع شده و دليل و مدرك آن ، روايت صحيح است . « 3 » آن روايت ، صحيح زراره از امام باقر - عليه السلام - است . آراى مذاهب ديگر 18 . ابن حزم : در مورد كسى كه ديگرى را به كشتن شخص ديگرى فرمان دهد و او نيز چنين كند ، على گفت : مردم در اين مورد بدين قرار اختلاف كرده‌اند : تنها دستوردهنده كشته مىشود ؛ فقط اجرا كنندهء دستور ، كشته مىشود ؛ هر دو كشته مىشوند ؛ هيچ‌يك از آن دو كشته نمىشوند . . . تا اينكه گفت : هرگاه كسى كه قتل يا قطع عضو يا شكستگى و ضرب آن و يا گرفتن مال را بر عهده دارد ، همهء آن‌ها را به فرمان دستوردهنده انجام داده باشد و اگر فرمان او نبود آن را انجام نمىداد ، همهء اين‌ها هم بر عهدهء دستوردهنده و هم مباشر است و هر دو آنان عامل آن هستند و فرقى نمىكند كه به بندهء خودش فرمان داده باشد يا به بندهء ديگرى و يا به كودك يا بالغ يا ديوانه . امّا اگر به او فرمان دهد و او به اختيار خودش به عنوان اطاعت از دستوردهنده انجام دهد تنها ، مباشر ، قاتل و برنده و شكنندهء عضو و درآورندهء چشم و جنايتكار است و از اين رو ، تنها او قصاص مىشود و بر دستوردهنده چيزى نيست ؛ زيرا بىهيچ اختلافى ، نمىتوان او را قاتل يا برندهء اعضا يا تازيانه‌زننده يا شكنندهء عضو و يا درآورندهء چشم دانست و اين نيز هست كه احكام تنها بر اسما بار مىشوند نه بر چيز ديگر . « 4 » 19 . موصلى : اگر شخصى با تهديد به قتل ، به كشتن كسى وادار شود و او بدين كار دست نزند تا به مرگ او بينجامد ( كه در آن ديگر بحثى نيست ) ؛ امّا اگر كشت ، گنهكار است

--> ( 1 ) . تحرير الوسيله ، ج 2 ، ص 463 ، مسألهء 34 . ( 2 ) . مجمع المسائل ، ج 3 ، ص 209 ؛ نك : ص 204 . ( 3 ) . ذخيرة الصالحين ( خطى ) ، ج 8 ، ص 66 . ( 4 ) . محلّى ، ج 10 ، ص 508 - 511 و نك : ج 10 ، ص 359 .