از خود برخاست ، حاكم از مدّعى دربارهء بينه‌اش سؤال مىكند . پس اگر بينه‌اى داشت و قاضى به شهادت آنان گوش فراداد و او را سوگند مىدهد كه شاهدانش به حق شهادت داده‌اند پس اگر او سوگند ياد كرد ، به نفع او حكم مىكند و در مورد محكوم عليه نيز ، چنان چه خود او يا كسى كه مىتواند دليلى اقامه كند حجّتى داشته باشند ، مطابق آن حكم خواهد نمود . « 1 » 3 . شيخ طوسى : اگر كسى عليه ديگرى ادّعايى را مطرح كرد و مدّعى عليه سكوت كرد يا گفت : نه اقرار مىكنم و نه انكار ، امام او را حبس مىكند تا با اقرار يا انكار به او پاسخ دهد و او را ناكل محسوب نمىكند . ابو حنيفه چنين فتوايى دارد . « 2 » 4 . همو : اگر در مقابل طرف دعوا سكوت كند در حالى كه سالم است و مىتواند سخن بگويد و تنها با سكوت خود ، مىخواهد عناد و دشمنى ورزد ، به حبس او دستور مىدهد تا يا اقرار كند و يا انكار ، مگر اينكه طرف دعوا از حقّ خود در مورد او گذشت نمايد . « 3 » 5 . سلّار بن عبد العزيز : مدّعى عليه بر سه گونه است : كسى كه زبانى سالم دارد ، يا كسى كه زبانش مرضى دارد و يا كسى كه با وجود سلامت اظهار مرض مىكند . . . و امّا دومى ، به حبس او دستور مىدهد تا اقرار كند يا انكار نمايد يا طرف دعوا از او بگذرد . « 4 » 6 . ابن حمزه طوسى : مدّعى عليه از اين سه وجه خارج نيست : يا لال است ، يا براى لجاجت و آزار طرف دعوا سكوت مىكند و يا پاسخ مىدهد . وجه اوّل . . . در مورد وجه دوم او را حبس مىكند تا اقرار كند يا انكار ورزد ، مگر اينكه طرف دعوا از او گذشت كند و نيز مىگويد : آن‌گاه كه ادّعا مطرح شد و مدّعى خواستار پاسخ گرديد ، حاكم از مدّعى عليه پاسخ را مطالبه مىكند ، اگر سكوت كرد ، او را حبس مىكند تا جواب بدهد . « 5 » 7 . محقق حلّى : و امّا سكوت : پس اگر به جهت مرض يا نقصى باشد . . . ولى اگر از

--> ( 1 ) . مختلف الشيعة ، ج 8 ، ص 380 . ( 2 ) . خلاف ، ج 6 ، ص 238 ، مسألهء 37 . ( 3 ) . نهايه ، ص 342 . ( 4 ) . مراسم ، ص 231 . ( 5 ) . وسيله ، ص 211 .