19 . محمد بن اسماعيل صنعانى : قول سوم اين است كه زوج در صورت اعسار ، حبس مىشود تا موسر ( ثروتمند ) شود و اين قول عنبرى است . هادويه گفته‌اند : حبس مىشود تا دنبال مال برود . هر دو قول ، مشكل است ؛ زيرا واجب ، ناهار و شام در وقت خودش است پس در وقت خود واجب است . بنابراين ، اگر حبس در خلال وجوب واجب باشد مانع از آن مىشود و نقض غرض است و اگر پيش از آن باشد ديگر وجوبى در كار نيست و چگونه به جهت غير واجب حبس مىشود و اگر پس از آن باشد مثل دين مىشود كه در صورت ظهور اعسار ، اجماع است كه حبس در كار نخواهد بود . « 1 » 20 . شوكانى ( پس از نقل قول عنبرى ) : اين نظر در نهايت ضعف است ؛ زيرا اگر از افرادى باشد كه نتواند به خواستهء خود دست يابد و همهء درها به رويش بسته باشد براى او تحصيل رزق ، مقدور نيست ، مگر اينكه بگوييم : وى از دنبال كردن اسباب رزق و كوشش براى آن كوتاهى مىكند و اين تلاش برايش امكان دارد در اين صورت براى اين قول وجهى هست . « 2 » 21 . جزيرى : حنفيه گفته‌اند : اگر زوج دارا باشد ، زن حق دارد مال او را براى مخارج خود بفروشد و اگر مال در دسترس نبود ، او را حبس مىكند تا نفقه دهد . امّا اگر نادار بود لكن پسرى متمكن از غير آن زن داشت يا عمويى داشت كه متمكن بود يا زوجه ، برادر يا عمويى داشت كه متمكن بودند ، مأمور مىشوند كه نفقهء زن را بدهند و اگر ندهند حبس مىشوند تا بدهند ، ولى چون نفقه بر زوج واجب بوده نه ايشان ، هرگاه مرد دارا شد بايد هرچه داده‌اند به ايشان بازپس دهد . مالكيه : . . . اگر خود زوج مدّعى توانگرى بود ، ولى از نفقه دادن خوددارى كرد بعضى گفته‌اند : حبس مىشود تا انفاق كند و بعضى گفته‌اند : [ قاضى ] از طرف او طلاق مىدهد . حنفيه ( دربارهء نفقه اولاد ) : اگر پدر توانگر باشد و از نفقهء اولادش خوددارى كند ، حبس مىشود . پدر به جهت دين فرزند زندانى نمىشود ، مگر به جهت دين نفقه . گفته‌اند : اگر فرزندان ، جدّ متمكن نداشتند ، ولى عمو يا برادر متمكن داشتند ، نفقه بر يكى از ايشان لازم است ؛ مادر مىتواند از يكى از آنان بدون اينكه فرقى بگذارد بخواهد كه نفقه دهد . پس از هر كدام كه درخواست كرد انفاق بر او واجب مىشود و اگر خوددارى كرد حبس مىشود . در صورتى كه برادر يا عموى متمكن نداشتند بر خويشان نزديك ، يكى پس

--> ( 1 ) . سبل السلام ، ج 3 ، ص 460 . ( 2 ) . نيل الاوطار ، ج 6 ، ص 326 .