مىشود ، ولى در اين صورت با آن چه فرض شد ؛ يعنى اينكه مراد از زنان در آيه ، محصنه باشد ، جور درنمىآيد . گفته شده : سبيل ، همان حكم ناسخ است و براى همين بود كه وقتى آيهء « جلد » نازل شد پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فرمود : خداوند براى آن‌ها ( زنان ) راهى قرار داد و اينكه منظور از سبيل ، توبه باشد دليلى ندارد گرچه محتمل است و در اين صورت جعل ، كنايه از توفيق است . « 1 » 5 . فيض كاشانى : فَأَمْسِكُوهُنَّ يعنى آنان را حبس كنيد . . . اين آيه و آيهء بعدى با آيهء الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي . . . نسخ شده است . « 2 » 6 . علّامه طباطبائى : فاحشه از فحش ، يعنى زشتى است . پس فاحشه ، يعنى راه زشت كه استعمال آن بيشتر در زناست و در قرآن بر لواط و همچنين بر لواط و سحق با هم اطلاق شده است در آنجا كه مىفرمايد : إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ . « 3 » ظاهرا مراد از فاحشه در اينجا [ وَ اللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ . . . ] - آن‌طور كه جمهور مفسران گفته‌اند - زناست و روايت كرده‌اند كه پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - موقع نزول آيهء « جلد » فرمود : جلد همان سبيلى است كه خداوند براى زنان ، هنگامى كه زنا كنند قرار داده و ظهور آيه هم شاهد است كه اين حكم به زودى نسخ مىشود ؛ چون مىفرمايد : « يا اينكه خداوند راهى براى ايشان قرار دهد » و نسخ حدّ سحق با حدّ ديگرى يا اجراى اين حد بر كسى از زنان مساحقه‌كننده ، نقل نشده است . فرمايش خداوند : فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ امساك را - كه حبس ابد باشد - بر شهادت مقيّد كرده ، نه بر اصل تحقق فاحشه ( زنا ) ، گرچه در صورت عدم شهادت شهود معلوم باشد و اين از منّت‌ها و بخشش‌هاى خداوند سبحان بر امت اسلامى است . حكم ، حبس ابد است به قرينهء غايتى كه در آيه آمده ؛ يعنى اين فرموده : « تا مرگ آنان را دريابد » ولى تعبير به حبس و سجن نكرد ، بلكه فرمود : آنان را در خانه نگه‌داريد و اين هم ، آسان‌گيرى و چشم‌پوشى بزرگوارانه است . فرمودهء خدا : حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ ، أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا يعنى راهى براى آزادى و نجات از امساك دائم . « 4 »

--> ( 1 ) . كنز العرفان ، ج 2 ، ص 338 . ( 2 ) . تفسير صافى ، ج 1 ، ص 398 . ( 3 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 28 . ( 4 ) . تفسير الميزان ، ج 4 ، ص 248 .