نظر امام بستگى دارد ؛ ولى اگر به عظمت حرمت كشتن آگاهى نداشته است مولا قصاص و عبد تأديب مىشود . احمد گفته است : مورد ضرب و تأديب قرار مىگيرد . ابو طالب از او نقل كرده كه گفته است : مولا قصاص مىشود و عبد تا پايان عمر در زندان مىماند ؛ زيرا بنده تازيانه و شمشير مولاست و على و ابو هريره چنين گفته‌اند ؛ و على فرموده است : به زندان مىافتد . از كسانى كه اين عقيده را دارند شافعى است و از كسانى كه گفته است مولا كشته مىشود على و ابو هريره‌اند و قتاده گفته است : هر دو كشته مىشوند . « 1 » 13 . مرداوى : ابو طالب نقل كرده است : هر كس به بنده‌اش دستور دهد كه مردى را بكشد و او چنين كند ، مولا قصاص مىشود و بنده تا ابد در زندان مىماند ؛ چون وى تازيانه و شمشير مولاست ؛ على بن ابى طالب و ابو هريره چنين گفته‌اند . « 2 » نظر نگارنده : مضمون روايت كه مىگويد : دستور دهنده ، قصاص مىشود و مباشر ، زندانى ، مخالف قرآن و ادلّه است پس به ناچار بايد آن را كنار گذارد يا به يكى از وجوه زير توجيه كرد : 1 . روايت به جايى كه مولا عادت بدين كار دارد ، حمل شود و در نتيجه محارب و مفسد است و كشته مىشود . اين توجيه ، اشكال كشتن دستور دهنده را حل مىكند ؛ ولى اشكال دوم كه حبس مباشر باشد باقى مىماند كه از نظر نفى و اثبات متعرّض آن نمىشود . 2 . امّا اين كه آن را با حمل به بندهء صغير توجيه كنيم ، اشكال از بين نمىرود ؛ زيرا صغير مكلّف نيست و دليلى براى كيفر زندان او نيست ، مگر اين كه گفته شود : صغير در برخى موارد ، مانند دزدى ، استمنا و . . . مجازات مىشود . « 3 » 3 . امّا اين توجيه كه اين روايت ، عمومات را تخصيص مىزند مبنى بر چند چيز است : الف ) عموم آيهء النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ابايى از تخصيص نداشته باشد ؛ ب ) جايز باشد عموم آيه با خبر واحد ، تخصيص زده شود ؛ ج ) سند روايت صحيح باشد ؛ د ) اصالة الجد تمام باشد . 4 . توجيه به اين كه اين روايت چون موافق عامّه است كنار گذاشته مىشود ؛ كه بايد

--> ( 1 ) . مغنى ، ج 7 ، ص 757 . ( 2 ) . انصاف ، ج 9 ، ص 455 . ( 3 ) . نك : روضة البهيّه ، ج 10 ، ص 14 .