الشيخ نجم الدين الطبسي ( مترجم : ابهرى ، معزى ، رمضانى )

103

موارد السجن في النصوص والفتاوى ( حقوق زندانى و موارد زندان در اسلام ) ( فارسى )

زندان مىشود تا بميرد . « 1 » تهذيب الاحكام « 2 » و استبصار « 3 » هم روايت را نقل كرده است . در استبصار گفته است : وجه در اين دو خبر « 4 » اين است كه آن‌ها را حمل كنيم بر كسى كه عادت دارد به بندگانش دستور كشتن مردم را بدهد و آنان را بدين كار مجبور سازد . كشتن چنين فردى به جهت مفسد فى الارض بودن واجب است . علت اين توجيه اين است كه خبر اوّل « 5 » مطابق با ظاهر قرآن است . خداوند مىفرمايد : . . . أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ . . . ؛ « 6 » جان در برابر جان و دانستيم كه بىهيچ خلافى مراد از نفس ، همان شخص قاتل است نه جز او ؛ پس سزاوار است به مخالف قرآن عمل نشود . « 7 » مجلسى اوّل مىگويد : شيخ اين دو روايت « 8 » را رد كرده است ؛ زيرا مخالف قرآن و اخبار است و آن‌ها را توجيه كرده به موردى كه مولا به اين امر عادت داشته باشد ؛ و نيز مىشود چنين توجيه كرد كه مورد در صورتى است كه بنده ، صغير باشد يا در آن زمانى كه مولاى مستبد به او دستور مىدهد عقل او زايل شود ؛ و با تخصيص ، جمع ميان اين دو امكان دارد ؛ چرا كه در مورد بنده ، نصّى غير از اين دو روايت نيامده و كنار گذاشتن آن‌ها چون معارض ندارند مشكل است . « 9 » در جاى ديگر مىگويد : بدان كه مصنّف به خبر قبلى كه مىگفت : خطاى بنده ، عمد است عمل كرده ؛ ولى در اينجا عمد بنده را ناديده گرفته است . البته مىشود گفت : بنده در اينجا بنده غير بالغ يا بنده‌اى است كه مولايش بسيار ترسناك است كه وقتى به او دستور مىدهد اراده‌اش را از دست مىدهد به ويژه اگر مولايش ترك باشد . « 10 »

--> ( 1 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 88 ، ح 9 و در ج 3 ، ص 19 ، ح 2 از سكونى روايت كرده و در آن آمده است : « و استودع العبد السجن ؛ عبد در زندان قرار داده مىشود » . ( 2 ) . تهذيب الاحكام ، ج 10 ، ص 220 ، ح 12 از سكونى . ( 3 ) . استبصار ، ج 4 ، ص 283 ، ح 3 . ( 4 ) . خبر دوم ، روايت اسحاق بن عمار از امام صادق عليه السّلام است در مورد مردى كه بنده‌اش را فرمان دهد كه كسى را بكشد و او چنين مىكند ، فرمود : مولا به سبب چنين كارى كشته مىشود . تهذيب الاحكام ، ج 10 ، ص 220 . ( 5 ) . مقصودش روايت امام باقر عليه السّلام است كه : و دستور دهنده به سبب قتل او ، زندانى مىشود . نك : « حبس آمر » ، ح 1 . ( 6 ) . مائده ( 5 ) آيهء 45 . ( 7 ) . استبصار ، ج 4 ، ص 283 . ( 8 ) . اشاره به خبر اسحاق بن عمار و خبر سكونى است . ( 9 ) . روضة المتقين ، ج 6 ، ص 88 . ( 10 ) . همان ، ج 10 ، ص 353 .