مراد از قيام و شب‌زنده‌دارى در رمضان ( اقامه ) نماز تراويح است . « 1 » 3 - اسماعيل . . . از عايشه همسر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نقل مىكند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نماز مىگذارد ، درحالىكه ماه رمضان بود . « 2 » 4 - يحيى بن بكير . . . عايشه مىگويد : پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در نيمه شبى از خانه خارج شد و در مسجد نماز گزارد و ديگران نيز همراه او نماز گزاردند تا اينكه صبح شد و مردم آن را براى ديگران بازگو كردند . و ( در شب دوم ) مردم بيشتر جمع شدند و با پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نماز گزاردند تا اينكه مردم صبح كردند و ( براى ديگران ) بازگو كردند و در شب سوم جمعيت بيشترى به نماز آمدند و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز خارج شد و نماز گزارد و مردم با او نماز گزاردند ، و در شب چهارم مسجد جوابگوى جمعيت نبود ، تا اينكه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم براى نماز صبح خارج شد و مشغول اقامه نماز صبح شد وقتى طلوع آفتاب فرارسيد ، پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم رو به مردم كرد و فرمود : از كار شما بىاطلاع نيستم ، ولى مىترسم ( اين نماز ) بر شما واجب شود و از عهده انجام آن بر نيائيد . تا اينكه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از دنيا رفت و ( وضعيت ) بدين گونه بود . « 3 » شوكانى مىگويد : نووى گفته است : از اين حديث جواز جماعت خواندن نماز مستحبى فهميده مىشود ولى مىتوان آن را به صورت فرادى هم بجا آورد ، مگر نمازهاى مخصوص مثل عيد و كسوف و

--> ( 1 ) . نيل الاوطار ج 3 ، ص 51 . ( 2 ) . صحيح بخارى ج 1 ، ص 343 . ( 3 ) . صحيح بخارى ج 1 ، ص 343 .