سيد محمد حسن مرعشى شوشترى
39
ديدگاه هاى نو در حقوق كيفرى اسلام ( فارسى )
كنم ؟ آن حضرت فرمود به آن حديث عمل نمائيد تا امامى كه زنده است ، حديثى براى شما نقل كند ، تا به آن عمل كنيد . معلى بن خنيس مىگويد سپس امام صادق ( ع ) فرمود سوگند به خدا ما شما را داخل نمىكنيم ، مگر در چيزى كه توان آن را داشته باشيد ( تكليف بما لا يطاق نمىنمائيم ) . 3 - و ايضا فى الكافى فى حديث آخر : « خذوا بالاحدث و الاخير . » يعنى در كتاب كافى در حديث ديگرى آمده است كه امام ( ع ) فرمود هميشه به حديثى كه تازهتر و متأخرتر است عمل نماييد . سپس مرحوم فيض ( ره ) مىفرمايد : « و الاخير هو مقتضى وقته فان بكل وقت مقتضى « بالاضافة » الى العمل و ليس ذلك بنسخ فان النسخ لا يكون بعد النبى حق و الاخذ بقول الحى ايضا كذلك لانه اعلم بما يقتضى الوقت العمل به . » يعنى حديثى كه اخيراً صادر شده هماهنگ با مقتضاى وقت است زيرا هر وقتى از نظر عمل داراى اقتضايى است . ( كه بايد مورد توجه واقع شود ) . اين نسخ حكم نيست ، زيرا نسخ حكم پس از زمان پيامبر ( ص ) متحقق نخواهد شد و اخذ به قول امام زنده به اين جهت است كه امام زنده مقتضاى زمان را در نظر مىگيرد ، زيرا وى اعلم به مقتضاى وقت از نظر عمل مىباشد . اين روايات به طور وضوح دلالت دارند كه احكام شرع از نظر امامان معصوم ( ع ) هميشه ثابت نبودند و به مقتضاى زمان احكام را تغيير مىدادند و اين نوع تغييرات از آن جهت نبوده كه آنان مىخواستند در احكام ثابت اسلام ( العياذ باللَّه ) دخل و تصرّف نمايند ، بلكه آنان مىدانستند كه حكم الهى حكم ثابتى نيست و حكمى است مربوط به زمان خاصى كه چنانچه در زمان ديگرى مقتضى آن وجود نداشته باشد ، بايد متغير گردد . 3 - 1 - وظيفهء مجتهدين بنابراين ، مجتهد نه تنها بايد سند روايت و دلالت آن را مورد بحث قرار دهد و از وجود معارض ، فحص و جستجو كند ، بلكه لازم است كه فرق بين احكام ثابت و متغير را بداند ، يعنى آگاهى داشته باشد چه حكمى ثابت و چه حكمى متغير است . اين اصل كه از روايات وارده از اهل بيت عليهم السلام بدست مىآيد مىتواند در بسيارى از مسائل راهگشا و بسيارى از مشكلات فقهى را حل نمايد . براى مثال در ارتباط با مسألهء تعلق ديه بر عاقله مىتوان اين بحث را مطرح كرد كه شارع مقدس اسلام كه در مواردى از جنايات ، ديه را