سيد محمد حسن مرعشى شوشترى

36

ديدگاه هاى نو در حقوق كيفرى اسلام ( فارسى )

مصالح مرسله‌اى را كه علماى اهل سنت مىگويند صحيح مىداند ؟ و يا مبناى ديگرى دارد كه هيچ‌گونه ارتباطى با مصالح مرسله ندارد ، بلكه امرى است كاملًا جدا و مغاير با اصل مذكور ؟ فلذا در فرهنگستان علوم اين موضوع به بحث گذاشته شده است و صاحب نظران و محققين در آنجا دربارهء مصلحت و نقش آن در استنباط احكام به بحث و گفتگو پرداختند . اين جانب كه افتخار شركت در اين محفل را داشتم ، مطالبى را در اين زمينه يادداشت كردم و تقديم حضور اساتيد نمودم و سپس آنها را تكميل نموده و بعنوان يك مقاله در اختيار مجلهء قضايى و حقوقى دادگسترى قرار دادم . در اين مقاله مصلحت را از ديدگاههاى مختلف مورد بحث و بررسى قرار داده و نظر حضرت امام رضوان اللَّه تعالى عليه را كه مبتنى بر اصل ولايت فقيه و اختيارات ولى امر است ، توضيح داده‌ام . در اين مقاله دربارهء مصالح مرسله از ديدگاه اهل سنت بحث نمودم و به اين نتيجه رسيدم كه اختلاف و نزاع در ارتباط با مصالح مرسله يك نزاع لفظى است و از آنجا ناشى گرديده كه مراد از ارسال در مصالح مرسله روشن نبوده است . 1 - تعريف مصلحت ميرزاى قمى در « قوانين » در تعريف مصلحت مىفرمايد : « المراد بالمصلحة دفع ضرر او جلب نفع للدين و الدنيا . » بعضى از معاصرين مىگويند : « المصلحة كالمنفعة وزناً و معناً . » و سپس مىگويند : « و المصلحة فيما اصطلح عليه علماء الشريعة الاسلامية يمكن ان تعريف بما يلى : المنفعة التى قصدها الشارع الحكيم لعباده من حفظ دينهم و نفوسهم و عقولهم و نسلهم و اموالهم طبق ترتيب معين فيما بينها . » « 1 » يعنى مصلحت در لغت به معناى منفعت است و در اصطلاح علماى شريعت عبارت است از منفعتى كه شارع مقدس آن را براى حفظ دين و نفوس و عقول بندگان مورد توجه قرار داده است . اينك لازم است با روشن شدن تعريف قبل از شروع در بحث نظر خوانندهء محترم را به امور زير جلب نمايم : 1 - 1 - مصالح و منافع از اهداف فطرى به حساب مىآيند . يكى از اهداف و آرمانهاى فطرى و غريزى انسان آن است كه هميشه در صدد است كه به

--> ( 1 ) - ضوابط المصلحة ، بوطى ، ص 27 .