موردى حمل گردد كه دختران در اين سن حائض گردند . سوم - روايت محمد بن الحسين : قال : « قال ابو عبد اللَّه ( ع ) : اذا بلغت الجارية تسع سنين دفع اليها مالها و جاز امرها فى مالها و اقيمت الحدود التامة لها و عليها . » « 1 » چهارم - روايت ابى حمزهء ثمالى از ابى جعفر ( ع ) كه در آن آمده است : « قلت له فى كم تجرى الاحكام على الصبيان ؟ قال : فى ثلاث عشرة و اربع عشرة قلت فانه لم يحتلم فيها قال و ان كان لم يحتلم فان الاحكام تجرى عليه . » « 2 » يعنى از آن حضرت پرسيدم چه وقت كودكان مكلف مىشوند ؟ در پاسخ فرمودند در سن 13 و 14 سالگى . سپس عرض كردم در آن سن محتلم نشده‌اند . در پاسخ فرمودند : هر چند محتلم نگردند ، زيرا در اين سن مكلف مىشوند و احكام بر آنان جارى مىگردد . اينكه امام ( ع ) هم سن 13 و هم 14 سالگى را در اين روايت ذكر فرموده‌اند ، بدليل اين است كه امكان بلوغ براى كودكان در هر كدام از اين دو مثال وجود دارد . پنجم - روايت بريد كناسى از امام باقر ( ع ) كه در آن آمده است : « يا ابا خالد ان الغلام اذا زوجه ابوه و لم يدرك كان بالخيار اذا ادرك و بلغ خمس عشرة سنة او يشعر فى وجهه او نبت فى عانته قبل ذلك . . . » « 3 » يعنى : اى ابا خالد ! هرگاه پدر پسرش را قبل از بلوغ وادار به ازدواج كند ، وقتى به سن 15 سالگى برسد و يا پيش از آن در صورت و عانه‌اش موى در آورد ، مىتواند عقد نكاح را فسخ نمايد . در اين روايت براى بلوغ سه اماره ذكر شده است كه عبارتند از سن 15 سالگى و در آوردن موى صورت و در آوردن موى زهار . روايات ديگرى نيز در ارتباط با امارات بلوغ وارد شده است كه نيازى به ذكر آنها نيست . 3 - 3 - جمع‌بندى روايات رواياتى كه سن را اماره بلوغ دانسته‌اند ، متفاوت مىباشند : 1 - روايتى كه در پسران 15 سالگى و در دختران 9 سالگى را اماره بلوغ قرار داده است ، مانند صحيحه حمران . 2 - روايتى كه 13 سالگى را در پسران و 9 سالگى را در دختران اماره بلوغ دانسته‌اند ،

--> ( 1 ) - شيخ صدوق ، من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص / 283 . ( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 13 ، ص / 432 باب 40 از ابواب احكام الوصايا ، حديث 3 . ( 3 ) وسائل الشيعة ، ج 14 ، ص / 209 ، حديث نهم ، كتاب النكاح . در نسخه بدل راوى يزيد كناسى است .