مالى است كه در مقابل عمل غير مجرمانه پرداخت مىشود و مسئوليتى مدنى است . پرسش : اگر گفته شود كه ماهيتى دوگانه دارد ، آيا اشكالى پيش مىآيد ؟ پاسخ : ماهيت دوگانه يعنى اينكه پذيرفته‌ايم كه مجازات است و مىخواهيم نسبت به عمل خطايى عاقله را مجازات بكنيم . پرسش : در موارد غير از خطا يعنى مواردى مثل قتل عمد ، كسى جنايتى به اين فجيعى را مرتكب مىشود ، بعد از آن اولياى دم گذشت مىكنند و اين قاتل بعد از تعزير مختصرى مرخص مىشود ، آيا اين اقتضاى عدالت است ؟ پاسخ : بله ، همين عدالت است ، چون هم « حق اللَّه » و هم « حق الناس » آن در نظر گرفته شده است . پرسش : در متون فقهى داريم كه ديه اعضاء مانند استخوان ترقوه اگر سالم نشود هزار دينار و پس از درمان به چهل دينار تخفيف پيدا مىكند . اين همه اختلاف بين قابل درمان و غير قابل درمان بودن تنها در استخوان ترقوه است يا در همه اعضا مىتواند ملاك عمل باشد ؟ و چگونه ممكن است ديه از هزار دينار به چهل دينار قابل نوسان باشد ؟ پاسخ : اينها مسائلى هستند كه تعبدى مىباشند و نمىتوان در مقابل اينها اجتهاد كرد . در فقه حكم هر كدام از اعضاء مشخص شده است ، ديه استخوان ترقوه مثل اعضايى است كه ديه كامل دارند . اعضايى كه زوج هستند ، هر كدام از آنها نصف ديه كامل را دارا مىباشند ، مثلًا هر چشم پانصد دينار ديه‌اش مىباشد و هر دو چشم يك ديه كامل دارد و همچنين است در دو دست يا دو گوش .