درازا كشيد ، سخن مىگويد . مردمان بسيار كشته شدند ، خانه‌ها و بازارگاهها سوزانده يا ويران شدند . ياقوت كه ويرانه‌هاى شهر رى را به چشم ديده بوده مىگويد يكى از مردم شهر رى به من گفت اين ويرانىها در اثر درگيرىهاى فرقه‌اى نخست در ميان اهل تسنن و شيعيان و سپس در ميان شافعيان و حنفيان پديدار گشته است . زكرياى قزوينى از وجود موضع‌هاى جناحى تعصب‌آميز در ميان حنفيان و شافعيان در رى سخن مىگويد كه به جنگ‌هايى بىشمار در ميان آن دو گروه انجاميد . كه در آن هر چند شماره شافعيان از دشمنانشان كمتر بوده ، همواره پيروزى با ايشان بوده است . اوضاع در نيشابور بهتر از اين نبود . مؤلف كتاب اخبار الدولة السلجوقية از جنگى سخن مىگويد كه در زمان سلطان سنجر پيش از سال 548 / 1153 در ميان فرقه‌هاى مذهبى درگرفت و در آن هفتاد تن از حنفيان كشته شدند . گويا سنجر مىخواسته است مهمترين دانشمند شافعى ، محيى الدين محمد پسر يحيى پسر منصور را از شهر تبعيد تنبيهى كند ، اما بعد از اين انديشه بازگشته است . در سال 553 / 1158 شافعيان در هنگام درگيرى با شيعيان فرصت را غنيمت شمرده مدرسه صندليه حنفيان را آتش زدند . زد و خورد فرقه‌اى كه در اصل در ميان شيعيان و شافعيان درگرفته و سه سال آزگار همىبود به زودى به جنگى تمام عيار در ميان شافعيان و حنفيان مبدل گشت . زيرا بر طبق گفته ابن اثير در پايان كار اين جنگ هشت مدرسه حنفى و هفده مدرسه شافعى نابود شده بود . بدينسان ستيزهاى فرقه‌هاى مذهبى پيش از آن كه مغولان ايران را فرو گرفته ويرانى آن را كامل كنند ، خود برخى از شهرهاى اصلى ايران را ويران ساخته بود . در روزگار سلجوقيان گسترش سلطهء تركان در سراسر ايران و در آناطولى ، عراق ، شام و مصر نه همين موجب گسترش چشمگير و افزايش رونق كيش حنفى در اين سرزمين‌ها گشت ، بلكه آداب و سنت‌هاى حنفيان خاورى به ويژه حنفيان فرارودى را هم بسى رواج داد . همچنانكه تركان به سوى باختر پيش رفتند عالمان حنفى برخاسته از سرزمين‌هاى خاورى را بر عالمان محلى برترى مىدادند . به