كار مىشدند اينان تازيان را در جنگ‌هايى عليه نامسلمانان ترك و سغديان ايرانى يارى مىدادند . اما همگى از درگير شدن با دشمنىها و كينه‌هاى ميان قبيله‌اى تازيان خوددارى مىنمودند در وفادارى بنيادى آنها نسبت به اسلام رسمى اربابان تازى خود و رژيم اموى جاى هيچ سخنى نيست . اين حالت گرويدن نظارت‌آميز به اسلام در فرارود درهم شكسته شد . شماره تازيانى كه در اين سرزمين خانه گزيده بودند اندك بود و به شهرهاى بزرگ منحصر بود . گروههاى بزرگ از مردمان بومى ، به ويژه سغديان با اميران خود آماده پذيرش اسلام بودند . بسيارى از اينان پيشتر به مسلمانان پيوسته در كنار آنها با دشمنان اسلام جنگيده بودند . ولى دستگاه فرمانروايى امويان در برابر ادعاى مسلمانى آنها ايستادگى مىكرد و به ويژه از پذيرش خواسته ايشان كه معافيت از پرداخت جزيه‌اى تحميلى بود كه از آنها به عنوان نامسلمانان گرفته مىشد ، خوددارى نمود . رهبرى اين انبوه نو مسلمان را جنبش مذهبى معروف به مرجئه در دست گرفت « 1 » . جنبش مرجئه در آغاز به وضع اجتماعى و حقوق موالى در آسياى مركزى علاقه‌اى نداشت . پس از شورش بزرگ شيعيان كوفى به رهبرى مختار به سود محمد پسر حنفيه اين جنبش پروبال گرفت و بازگشت به اتحاد در ميان مسلمانان با پرهيز از همه گونه هواخواهى افراطى درباره خلافت را ترويج كرد . استدلال بنيادى آن اين بود كه داورى درباره رفتار عثمان و على بايد به خدا واگذار شود ، و خلافت ابو بكر و عمر كه در زمان آنها در ميان مسلمانان اتحاد و توافق شيوع يافته بود سزاوار همه گونه ستايش و تقليد است . بنابراين مرجئان نخستين از غلات شيعه كه خليفگان پيش از على ( ع ) را رد مىكردند ، از خارجيان كه عثمان و على را محكوم مىساختند ، و از عثمانيه كه بر طبق نظريه رسمى امويان على را طرد مىكردند ، دورى جستند . آنها نخست بيشتر در كوفه گرد آمده مهمترين جريان غير شيعه را

--> ( 1 ) . از براى خواندن اين بحث بر رويهم نگ : The Early Murj'a in Khurasan and Transoxania and the spread of Hanafism