كه ايرانيان سهمى بزرگ در كيش اباضى نخستين داشته‌اند ، و در پايان دوره امويان و آغاز دوران عباسيان گروه‌هاى مهم اباضى در سرزمين‌هاى ايران مىزيسته‌اند . ابو عبيده مسلم پسر ابى كريمه مولاى تميم كه از سال 95 / 714 تا هنگام مرگ در دوران خلافت منصور رهبر بزرگ اباضيان بود ايرانى بود . نام اصلىاش به شكل‌هاى گونه‌گون كودين ، كوزين يا كرزين آمده است . او شاگرد جابر پسر زيد ازدى دانشمند متقدّم اباضى و پيشواى آن جماعت در بصره بود . به سبب دست داشتن اباضيان در شورش عبد الرحمن پسر اشعث در سال 81 - 82 / 701 - 702 . ابو عبيده به فرمان حجّاج زندانى شد . چون يزيد پسر مهلب او را از زندان آزاد ساخت جماعت اباضيان بصره او را به جانشينى جابر به رهبرى برگزيدند . او كسانى را به عنون حملة العلم ، ( حاملان علم ) به بخش‌هاى دوردست جهان اسلام گسيل داشت كه عقيده‌هاى او را ترويج مىكردند « 1 » . در ميان كسانى كه ابو عبيده به مغرب فرستاد يك ايرانى به نام عبد الرحمن پسر رستم ( مرده 168 / 784 ) بود كه سلسله رستمى را در تاهرت در الجزيره بنيان نهاد . عبد الرحمن در عراق به جهان آمده ، اما در قيروان بزرگ شده بود ، زيرا مادرش پس از مرگ پدر او دوباره زناشويى كرده و او را با خود به آنجا برده بود . پس از گرويدن به كيش اباضى از براى كسب دانش از درسگاه ابو عبيده به بصره رفت و چندى بعد نزديك سال 140 / 757 ابو عبيده او را با چهار تن ديگر از حملة العلم به مغرب بازپس فرستاد . هنگامى كه بربران اباضى به فرماندهى ابو خطاب امام خود قيروان را در سال 141 / 758 گرفتند عبد الرحمن والى آنجا شد . پس از آنكه عباسيان ابو خطاب را در سال 144 / 761 واژگون كرده كشتند عبد الرحمن گريخت و خود را در تاهرت مستقر كرد . كوشش‌هايى كه از براى برپايى دوباره امامت اباضى در تريپوليتانيا « 2 » انجام مىگرفت به شكست انجاميد و عبد الرحمن در سال

--> ( 1 ) . نگ T . Lewicki مقاله « اباضيه » در دانشنامه اسلام چاپ دوم . ( 2 ) . Tripolitania , م .