مقاله اولى : در بيان شمه‌اى از حقيقت حال علم و علما ببايد دانست كه آدمى از ديگر حيوانات به گوهر دانش و بينش گرامى گشته است و بواسطهء عقل و دانائى از آفرينش بر سر آمده و همه را به فرمان خود در آورده ، چنان كه كريمه « وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ » « 1 » بدان اشاره فرموده . هر چه در اين سرا بود * جمله از آن ما بود آمده‌ام كه مال خود * جمع كنم بدر برم و اين گوهر دانش اگر چه انواع بسيار دارد و ليكن ، از ميان همه برگزيده و گرامى ، دانش حكمت است كه در شأن او آمده كه « وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً » « 2 » [ چه ] از آن علم ، حقيقت اشياء هويدا مىگردد و خصوصا شناخت نفس خويش كه سرمايه تحصيل حقايق و معارف الهى است كه از آنجا معرفت مبدأ و معاد كه انبياء - صلوات اللّه عليهم - به جهت آن فرستاده شده‌اند حاصل توان كرد . سالها فكر من اين است و همه دم سخنم * كه چرا غافل از احوال دل خويشتنم ز كجا آمده‌ام آمدنم بهر چه بود * به كجا مىروم و چيست مآل شدنم و اين علم حكمت را در زمان پيشين از انفاس مرسل - عليهم السلام - زيركان ، هر عصر فرا گرفته‌اند و به عالميان رسانيده‌اند و از پرتو سخنان وحى نشان ايشان ، جهانيان را بدين رهنمائى نموده .

--> ( 1 ) - جاثيه / 13 . ( 2 ) - بقره / 269 .