الفيض الكاشاني
153
ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى ( فارسى )
مقدمه آدمى تا در قيد حيات است فانيست ، ناچار است او را از فرمان برى پنج حاكم كه پروردگار عالم ايشانرا مقرر ساخته براى تربيت او ، و موكل داشته بر تقويت او ، و او را اختيار داده در پيروى هر كدام كه خواهد ، ليكن از حكم مجموع بيرون نتواند رفت . اطاعت بعضى موجب صعود اوست بدرجات عاليه ، و پيروى بعضى مقتضى سقوط اوست در دركات هاويه . دو در باطن اوست يكى « عقل » دوم « طبع » و دو از برون ، يكى « شرع » دوم « عرف » ، و پنجم از برون آيد و در درون قرار گيرد و آن « عادت » است كه به تكرار و موانست حاصل شود ، گاه يكى ازيشان حكمى كند بر خلاف حكم آن ديگر ، و در اين هنگام ، گاه باشد كه معلوم نباشد كه مصلحت در فرمانبرى كدام است ، و فرمان بر را حيرتى رو دهد . و گاه حكمى صادر شود كه معلوم نباشد كه صاحب آن حكم كدام است ، و گاه فرمانبرى بعضى ، ضرر رساند ليكن فرمانبر از حكم او بيرون شدن ، نتواند ، پس مضطر شود به پناه بردن به پروردگار كه احكم الحاكمين است تا دفع شر او نمايد . بنابر اين مقدمات ، هر كس را ناچار است از شناختن يكان يكان از اين