الفيض الكاشاني

149

ده رساله محقق بزرگ فيض كاشانى ( فارسى )

در آمد رساله « آئينه شاهى » ترجمه‌اى است همراه با تلخيص از رساله ديگر فيض با نام « ضياء القلب » كه به زبان عربى نگاشته بوده است . اهميت اين رساله اشتمال آن بر مباحثى است دربارهء شناخت انسان و ارتباط وى با شرع و عرف ( سلطنت ) . او با يك تحليل عقلانى - روانى كوشيده تا قواى مختلفى را كه بر انسان حكم مىرانند شناسانده ، تضادهاى آنان را مطرح كرده و تقدم و تأخر هر يك از اين قوا را بيان كند ، اين قوا عبارتند از : عقل ، شرع ، طبع ، عادت و عرف . اين عرف در وقت استيلاء همان سلطنت است . فيض در دوازده فصل مباحث خود را در شناساندن اين قوا و ارتباط آنها با يكديگر مطرح كرده است . از اينرو اين متن بايد يكى از رساله‌هايى باشد كه در كار شناخت انديشه سياسى شيعه به كار مىآيد . تا آنجا كه ما اطلاع داريم رساله « ضياء القلب » يك بار در يكى از مجموعه رسائل فيض سال 1311 قمرى به چاپ رسيده ، « آئينه شاهى » نيز به نوشته مشكوة يك بار در شيراز همراه با الفت نامه بسال 1320 شمسى چاپ شده است . در چاپ فعلى دو نسخهء مورد استفاده ما بوده است يكى از آنها در كتابخانه آية اللّه نجفى است كه در مجموعه شماره 82 آمده و ديگرى نسخه‌اى است كه در مدرسه حجازيها در قم تحت به شماره 1491 ملاحظه كرديم ، نسخه اول اصل قرار