عجايبه و لا ينقضى غرايبه و لا يكشف الظلمات الابه » « 1 » . سؤال ششم : هر گاه آراء فقها اعتماد را نشايد و اختلاف ايشان بخلاف رضاى خدا باشد و حكم به رأى در دين جايز نباشد ، پس حفظ اقوال مجتهدان و مصنفات ايشان چه فايده دارد ؟ جواب : مجتهدان دو قسمند ، قسمى آنانند كه در جميع احكام شرعيه از اصول و فروع مستند بر قرآن و اخبار اهل بيت ( ع ) مىباشند ، و در مصنفات خود از مضامين ثقلين تجاوز نمىنمايند مثل ثقة الاسلام ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى ( ره ) و مثل رئيس المحدثين ابو جعفر محمد بن على بن بابويه قمى طاب ثراه ، و مثل رضى الدين على بن طاوس حلى ( ره ) و قليلى از متأخرين - رحمهم اللّه - جميعا ، و بر مصنفات ايشان اعتماد تمام هست و سخنان ايشان هرگز نمىميرد ، زيرا كه قول ايشان نقل از خدا و رسول خداست كه متبدّل و متغير نمىشود تا روز قيامت . چنان كه در حديث نبوى وارد است كه « حلال محمد حلال الى يوم القيامة و حرامه حرام الى يوم القيامة » « 2 » . و لهذا ايشان هرگز در علم كلام و اصول فقه تصنيف نكرده‌اند مگر بر سبيل رد اهل جدل و تعليل مسائل آن دو [ فن ] فتنه ، و ارجاع آنها به قرآن و حديث اهل بيت ( ع ) . و هرگز نگفته‌اند كه قول ميت اعتبار ندارد و تقليد غير مجتهد حى جايز نيست و نحو آن كلمات باردهء مبنيه بر اصول فاسده كه از اهل ضلالت ناشى شده . و قسمى ديگر آنانند كه در بعضى فتاوى مستند به قرآن و حديث مىشوند و بعضى ديگر را به آراى خود مىسازند و بناى آن بر اصلى چند

--> ( 1 ) - نهج البلاغه خطبه 18 . ( 2 ) - بحار الانوار ج 2 ص 260 ج 11 ص 56 ورك : مستدرك سفينة البحار ج 3 ص 65 .