ناصر خسرو

14

گشايش و رهايش ( فارسى )

زيرا كه در قرن هشتم شروع كرده بودند « كى » را « كه » و « جى » را « جه » و ذال‌ها را بىنقطه بنويسند و به همين جهت گاهى املاى قديم را رعايت مىكرده‌اند و گاهى نمىكرده‌اند و اين نسخه يادگار آن زمان است . در پشت ورق اوّل كسى كه اين نسخه وقتى از آن او بوده نوشته است : « صار به حق الشرى عن الامير شيخ محمد بن ديلم لمحمود بن حسين بن الحاجى حيدر النعطى ( ! ) الآملى اصلح اللّه شانه و احسن اللّه احواله و غفر ذنوبه ، فى شهر ربيع الثانى لسنة اربع و ثمانمائه الهجريه النبويه » . و از اينجا مسلم مىشود كه در ربيع الثانى 804 محمود بن حسين بن حاجى حيدر آملى اين نسخه را از امير شيخ محمد بن حاجى ديلم خريده است و قطعا تاريخ كتابت نسخه مقدم بر 804 هجرى است . در رسم الخط اين نسخه چيزى كه تازگى دارد و در نسخه‌هاى ديگر نديده‌ام اين است كه در كلمات مختوم به " يا " مانند هيولى در موقع اضافه به جاى اين كه مطابق معمول فارسى زبانان " هيولاى " نوشته شود " هيولئ " نوشته شده ، و در كلمات مختوم به الف گاهى " ء " و گاهى " ى " نوشته‌اند ، چنان كه هم " جاء " و هم " جاى " ضبط شده است ؛ و اين نيز دليل بر اين است كه كاتب در قرن هشتم بوده زيرا كه تا قرن هشتم معمول اين بود كه در موقع اضافه ياى كوچكى به شكل همزه ( ء ) مىنوشتند و پس از آن در قرن هشتم ياى كامل كم كم رواج يافته و در اين نسخه هر دو شكل ديده مىشود . چنان مىنمايد كه كاتب اين نسخه در ضمن كتابت برخى تصرّفات كرده است از آن جمله در صحيفهء 85 تا 87 و صحيفهء 120 از متن ما كه آشكارتر از جاهاى ديگر است . پيداست كه اصل كتاب گشايش و رهايش جواب‌هايى است كه ناصر خسرو به سى سؤالى داده است كه از او