ناصر خسرو
10
گشايش و رهايش ( فارسى )
انجمن اسماعيليه ، بمبئى ، 1335 ، ص 4 و 5 ) چنان كه بايد مطرح شده است . در اينجا اين سؤال به ميان مىآيد كه : آيا تأليفات ناصر خسرو ، به صورتى كه هنوز در كتابخانههاى مختلف دستياب هستند ، واقعا " بازبينى " و " مميّزى " شدهاند تا تطهير شوند و هر چه را كه به نظر خوانندگان سنى متعصب ساده و چشم و گوش بسته مرتدانه بنمايد از آنها بزدايند ؟ در بسيارى از موارد ، در وقت خواندن ديگر تأليفات ناصر خسرو ، اين ترديد به وجود مىآيد كه متن در برخى از جاها دستكارى شده است . اما اين بدگمانىها هر اندازه هم كه قوى باشند به آسانى قابل اثبات نيستند . در عين حال يك چيز مسلم است : كاتب اين تنها نسخهء خطى اصلى ، به حالتى نسبتا عيبجويانه ، اعتراف مىكند كه « تصحيحات » ناخواستهيى را وارد متن كرده است . البته او چنان به خود مىنگرد كه گويى حق دخالت در اثر ناصر خسرو را دارد زيرا كه با خودش فكر مىكرده است كه : « كتاب ، دستنوشتهء من است ، و هيچ مناسب نيست كه كسى تصور گمان ناخوشايندى نسبت به آن داشته باشد » ( - « كتاب به خط من است ، نبايد كه كسى را ظن بد افتد ، و واجب ديدم اين دقيقهها و تعبيهها را باز ديدن » ، ص 120 ) ، گويى قصد ارشاد خواننده را دارد ! اين بازرس و مميز [ سانسورچى ] خود برگماشته ، خودش را « مؤلف نويسنده » مىشمارد ( ص 85 ) . از آنجا كه هيچ نسخهء مستقل ديگر وجود ندارد شناسايى و ذكر همهء مداخلات كاتب در متن ، يا افتادگىهاى آن بس دشوار است . در مورد تحريفهاى مهم ، كه صريحا به چشم مىخورند ، مىتوان گفت كه بيشتر در صفحات 24 تا 27 ، 29 ، 85 تا 87 ، 106 ، 119 و 120 يافت مىشوند . براى آخرين اطلاعات كلى دربارهء زندگى ناصر خسرو و كارهايش بنگريد به : ولاديمير ايوانف ، « مسائل مربوط به زندگينامهء ناصر خسرو » . ارديبهشت 1340 ، تهران ولاديمير ايوانف