ابن أبي الحديد ( مترجم وحاشيه : محمود مهدوى دامغانى )

27

جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى )

به خدا سوگند من راستگويم و نمى دانم با چه چيزى براى كسى كه به من بدگمان است متعذر شوم . ابو الفرج اصفهانى مى گويد : نخستين كارى كه امام حسن عليه السّلام انجام داد ، اين بود كه حقوق جنگجويان را دو برابر كرد و على عليه السّلام اين كار را در جنگ جمل كرده است و حال آنكه امام حسن همين كه به خلافت رسيد ، آن را انجام داده است و خليفگان پس از او نيز از او پيروى كرده‌اند . گويد : حسن عليه السّلام براى معاويه همراه حرب بن عبد الله ازدى چنين نوشت : از حسن بن على امير المؤمنين به معاوية بن ابى سفيان ، سلام بر تو ، همراه تو خداوندى را كه خدايى جز او نيست ستايش مى كنم ، اما بعد ، همانا كه خداوند متعال محمد را رحمت براى همه جهانيان و منتى بر همهء مؤمنان و براى همهء مردمان گسيل فرموده است « تا هر كه را كه زنده دل است بيم دهد و عذاب بر كافران محقق گردد . » او رسالتهاى پروردگار را تبليغ فرمود و به فرمان خدا قيام كرد و پس از آنكه خداوند به وسيلهء او حق را پيروز و شرك را نابود فرمود روزگار پيامبر را بدون اينكه در اجراى فرمانش كوتاهى و سستى كرده باشد به پايان رساند . خداوند به وسيلهء او قريش را به شرف ويژه رساند و فرمود « همانا قرآن - و دين - مايهء شرف تو و قوم تو است . » چون پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رحلت فرمود عرب در مورد حكومت ستيز كرد ، قريش گفتند ما نزديكان و افراد خاندان و قبيلهء اوييم و براى شما جايز و روا نيست كه در مورد حكومت و حق پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با ما ستيز كنيد . اعراب ديدند كه سخن درست همان است كه قريش مى گويند و در اين مورد حق با ايشان است و تسليم نظر آنان شدند و حكومت را به ايشان واگذار كردند . و ما با قريش با همان دليل كه خود براى اعراب برهان آورده بودند ، حجت آورديم ولى قريش نسبت به ما انصافى را كه عرب نسبت به ايشان داده بود نداد . مگر نه اين است كه قريش با همين حجت و برهان