مقدمهء مترجم بر جلد دوم بسم اللّه الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على خير خلقه محمد و آله الطاهرين . خداوند بزرگ منان را سپاسگزارم كه به عنايت خود وسايل انتشار سريع جلد اول و دوم جلوهء تاريخ در شرح نهج البلاغه را بسيار زودتر از آنچه مى پنداشتم فراهم نمود و اميدوارم توفيق به پايان رساندن ترجمه جلدهاى ديگر را هم به اين بنده خود ارزانى فرمايد كه « وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللّهِ » . در اين مقدمهء كوتاه تذكر چند نكته را كه در مقدمه جلد اول از ياد برده بودم براى خوانندگان گرامى لازم مى دانم « قالَ أَ رَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنا إِلَى الصَّخْرَةِ » و با توسل به آيه كريمه « قالَ لا تُؤاخِذْنِي بِما » اميد عفو و اغماض دارم . نخست آنكه برخى از منابع و مآخذ اصلى ابن ابى الحديد در مورد مسائل تاريخى و اجتماعى به همت اساتيد معاصر به صورتى بسيار منقح و با تعليقات و حواشى سود بخش چاپ و منتشر شده است كه از آن جمله است : 1 - كتاب وقعة صفين ، نصر بن مزاحم منقرى ( در گذشته به سال 212 هجرى قمرى ) ، به همت استاد عبد السلام محمد هارون . 2 - كتاب الغارات ، ابراهيم بن محمد ثقفى كوفى اصفهانى ( در گذشته به سال 283 ه . ق ) كه دو چاپ بسيار خوب از آن به همت استاد فقيد سيد جلال الدين حسينى ارموى « محدث » و استاد فاضل سيد عبدالزهراء حسينى خطيب منتشر شده است . 3 - كتاب الكامل ، ابو العباس محمد بن يزيد مبرد ( در گذشته به سال 286 ه . ق )