مرحوم آقا بزرگ تهرانى چنين آمده است كه ابن ابى الحديد شرح نهج البلاغه و قصائد علويات را براى ابن علقمى ، وزير شيعى مستعصم ، تأليف كرده است و ابن علقمى در نهم ربيع الاول 643 به وزارت گماشته شده است . از مجموعهء اين آثار چنين نتيجه گرفته مىشود كه ابن ابى الحديد عالمى است كه داراى علوم مختلط و وسيع بوده است و ملاحظه كرديد كه بر آثار بزرگانى همچون غزالى و ابن سينا و ثعلب شرح و نقد نوشته است و آثار فخر رازى و ابن اثير را هم نقد و بررسى و رد كرده است و اين موضوع نشان دهندهء وسعت اطلاع او در ادب و معقول و منقول است و به حق بايد او را از چهره‌هاى بسيار درخشان قرن هفتم هجرى به شمار آورد و اگر هيچ اثرى غير از شرح نهج البلاغه نمى داشت ، با مراجعه به آن مى توان همين نتيجه را گرفت كه او از دانشمندان كم نظير است ، و احاطهء عجيب او بر ادب و كلام و مبانى اخلاق نظرى و عملى و تاريخ - صدر اسلام و شعر عرب ، در مباحث مختلف كتاب عظيم « شرح نهج البلاغه » به وضوح ديده مىشود . شرح نهج البلاغه : ابن ابى الحديد ، اين ارزنده‌ترين اثر خود را در بهترين مقطع سنى خود ، يعنى پنجاه و هشت سالگى ، كه عالمى به تمام معنى پخته و سرد و گرم روزگار چشيده و در حد كمال علمى بوده ، شروع كرده است . در اين مورد بهتر است ترجمهء گفتار خودش را كه در پايان كتاب آورده است ملاحظه فرماييد : « تصنيف اين كتاب در چهار سال و هشت ماه تمام شد ، كه آغاز آن روز اول رجب سال ششصد و چهل و چهار بود و پايان آن روز سى ام صفر سال ششصد و چهل و نه ، و اين مقدار معادل مدت خلافت امير المومنين على عليه السلام است و هرگز گمان و تصور نمى شد كه در كمتر از ده سال انجام پذيرد ، ولى الطاف خداوند و عنايت آسمانى موانع را از سر راه برداشت . . . » ابن ابى الحديد ضمن مقدمه خود مى نويسد : « تا آنجا كه مى دانم پيش از من كسى اين كتاب را شرح ننوشته است مگر يك تن ، كه او سعيد بن هبة الله بن حسن