من المشركين استجارك » را ذكر نكرد به جهت آنكه تفصيل بعد از اجمال اوقع است در نفس . و امثال اين بسيار است . قسم نهم ايجاز و ايجاز عبارتست از ايراد مراد در اخصر عبارت كه ممكن باشد به جهت خفت و سرعت احاطهء ذهن بغرض متكلم در جايى كه حال مقتضى آن باشد چنان كه خداى تعالى فرموده : وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يعنى در قصاص زندگانيست مر شما را . پيش از نزول اين آيت شريف در ميان فصحا و بلغاى عرب اخصر كلام كه درين معنى مستعمل بود اين بود كه « القتل انفى للقتل » يعنى كشتن نيست كننده ترست مر كشتن را و در ميان ايشان شهرت تمام داشت كه ازين كلام او جزى نمى باشد و نمى تواند بود . پس چون اين آيت نازل شد آن كلام را بر طرف كردند زيرا كه اين آيت او جز و اخصرست بجهة آنكه جمله‌اى [ 11 ب ] كه مودى معنى مرادست درين آيت « فى القصاص حيوة » است و حروف ملفوظى اين جمله ، ده است و حروف ملفوظى كلام ايشان چهارده است . ديگر آنكه در اين آيت لفظى مكرر نشد و در كلام ايشان لفظ قتل مكرر شده . ديگر آنكه « قصاص قتل غير شرعى را شامل نيست و قتل در كلام ايشان قتل شرعى و غير شرعى را هم شامل است . و امثال اين ترجيحات بسيارست . و مذكور است در تفاسير . مبحث سيوم در بيان خطابت و خطابت عبارتست از ملكه [ اى ] كه موجب اقتدار باشد بر تركيب كلام از

--> ( 1 ) قسمت داخل گيومه را آستانه ندارد . ( 2 ) سپه : واقع ( 3 ) سپه ( و ) ندارد : مثل اغلب موارد ( 4 ) آغاز آيهء 179 سورهء بقره ( 5 ) آستانه ( مر ) را ندارد ( 6 ) سپه : بلغا و فصحاى عرب ( 7 ) رجوع كنيد به تعليقات ( 8 ) افعل تفضيل است يعنى موجزتر ( 9 ) هر دو نسخه : جملهء ( رسم الخط ) ( 10 ) سپه : قتل شرعى و غير شرعى همه را شاملست ( 11 ) سپه : سيم ( مثل موارد ديگر ) ( 12 ) هر دو نسخه : ملكهء ( رسم الخط ) ( 13 ) آستانه : شود