اگر احتمال صدق و كذب داشته باشد آن را خبر گويند و اگر احتمال صدق و كذب نداشته باشد آن را انشاء گويند . و اگر بالذات دلالت بر طلب فهم كند « آن را استفهام گويند . و اگر دلالت بر فعل يا ترك فعل كند » بر سبيل استعلا آن را امر و نهى گويند . و اگر بر سبيل تساوى باشد آن را التماس خوانند . و اگر بر سبيل خضوع و خشوع باشد آن را دعا گويند . و اگر دلالت بر طلب نكند بالذات [ 3 ب ] آن را تنبيه خوانند چون تمنى و ترجى و ندا و غير آن . و اگر لفظ دلالت كند بر معنى بالتزام و آن معنى التزامى شرط معنى مطابقى آن لفظ باشد آن را دلالت اقتضا خوانند چون دلالت صل بر وجوب وضو يعنى شرط حصول و تحقق معنى مطابقى « باشد و در خارج شرط معنى مطابقى » آن لفظ باشد پس اگر مفهوم موافق باشد آن را دلالت - فحوى گويند چون دلالت : « و لا تقل لهما اف » بر تحريم ضرب . و اگر مفهوم مخالف باشد آن را دلالت مفهوم مخالف خوانند چون دلالت « فلم تجدوا ماء فتيمموا » بر عدم جواز تيمم با وجدان آب . و بدانكه ترادف وضع دو لفظ است يا بيشتر از براى يك معنى از يك حيثيت چنان كه گذشت و سبب آن توسعهء لغتست يا تسهيل بر تحصيل قافيه يا سجع يا حصول وزن بيت يا سهولت تلفظ نسبت بماوف اللسان يا اختلاف اهل وضع و توارد و مانند آن . و تاكيد تقويت

--> ( 1 ) سپه : و اگر بالذات دلالت بر طلب كند فهم ( 2 ) آستانه عبارت داخل گيومه را ندارد - بر سبيل استعلا امر و نهى گويند ( 3 ) آستانه : مساوى ( 4 ) مثل قسم ( شرح ابن ميثم ) ( 5 ) آستانه : و آن ( 6 ) سپه در متن ندارد ولى در حاشيه نوشته‌اند : شرط حصول و تحقق معنى مطابقى باشد در خارج و السلام - و بعد در متن : و اگر شرط معنى مطابقى آن لفظ نباشد ( 7 ) قسمتى از آيهء 23 سورهء اسراء ( 8 ) سپه مغشوش است : آن را دلالت مفهوم مخالف باشد آن را دلالت . . . . ( 9 ) قسمتى از آيهء 6 سورهء مائده .